29 EKÝM CUMHURÝYET BAYRAMI’NIN ANLAM VE ÖNEMÝ…
Ulusumuz için dönüm noktasý olan günlere maalesef gereken özeni göstermiyoruz.
Oysa içinden geçtiðimiz süreç sýkýntýlý olsa da bu günlere kolay gelinmedi, anýmsatmak adýna internetin ýþýðýnda yaptýðýmýz derlemeyi dilerseniz birlikte okuyalým:
Cumhuriyet nedir?
Devleti idare edenlerin seçimle iþ baþýna geldiði yönetim þekline cumhuriyet denir. Dünyadaki devletlerin çoðu cumhuriyetle yönetilir. Cumhuriyetle yönetilen ülkelerde egemenlik milletindir. Millet, devleti yönetecek kiþileri kendisi seçer. Böylece halk kendi kendini yönetmiþ olur.
Yurdumuz cumhuriyete Kurtuluþ Savaþý'ndan sonra kavuþtu. Önceleri devletimizin adý Osmanlý Devleti idi. Devlet Ýdaresinde bütün yetki padiþahýn elindeydi. Osmanlý Devleti, Birinci Dünya Savaþý'nda yenik sayýldý. Düþmanlar yurdumuza girdiler. Mustafa Kemal, 19 Mayýs 1919'da Samsun'a çýktý. Birçok yerde toplantýlar yaptý. Hakkýmýzý "Ya istiklal, ya ölüm" parolasý altýnda birleþtirdi. 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi açýldý. Mustafa Kemal meclis baþkaný seçildi. Ordumuz, Ýnönü Savaþlarýný kazandý. Peþinden Sakarya Meydan Muhaberesi ile Baþkomutanlýk Meydan Savaþý'ný da zaferle noktaladýk. Yunanlýlarla ve Birinci Dünya Savaþý'ný da savaþtýðýmýz devletlerle 24 Temmuz 1923'te Lozan Barýþ Antlaþmasý imzaladýk. Bütün dünya devletleri, Türkiye'nin baðýmsýz bir devlet olduðunu kabul ettiler. Yurdumuz yeniden egemenliðine kavuþtu. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 29 Ekim 1923'te cumhuriyeti ilan etti. Devletimizin adý Türkiye Cumhuriyeti oldu. Atatürk ise, ilk cumhurbaþkanýmýz olarak göreve baþladý. Cumhuriyet idaresinde devlet anayasaya uygun kanunlarla idare edildi. Kanunlar ise halkýn seçtiði miller vekilleri yapar. Devlet baþkanýna Cumhurbaþkaný denir.
Halký yöneten insanlar, seçimle iþ baþýna gelirler. Halk, istediðini seçer, istemediðini seçmez. Seçilen kiþiler halka karþý sorumludurlar. Ýþte bütün bunlardan dolayý cumhuriyet en iyi yönetim þeklidir.
29 Ekim Cumhuriyet Bayramý neden kutlanýr?
29 Ekim Cumhuriyet Bayramý, Türkiye Cumhuriyeti'nin resmen kurulduðu tarihtir. Ulu Önder Atatürk, diðer bayramlar gibi bu bayramý da gelecek nesillere bir miras olarak býrakmýþtýr. 29 Ekim 1923 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yapýlan bir anayasa deðiþikliðiyle Türkiye'nin yönetim biçimi Cumhuriyet olarak belirlenmiþtir. Bunun 101 pare top atýþýyla kutlanmasý ayný gün meclis tarafýndan kararlaþtýrýlmýþtýr. Bizler de yeni Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluþ günü olan 29 Ekim'i her yýl ülkece coþku içinde kutlamaya devam ediyoruz.
Türk halký için Cumhuriyet Bayramý, milli birlik ve beraberliðin, toplumsal dayanýþmanýn üst düzeye çýktýðý milli bayramlarýmýzdan birisidir. Kurtuluþ Savaþý'nýn Türk milletinin zaferiyle sonuçlanmasýnýn ardýndan ortaya çýkan yönetim boþluðunun kaldýrýlmasý amacýyla yeni bir yönetim biçiminin belirlenmesi þarttý. Mustafa Kemal ve arkadaþlarý yaptýklarý çalýþmalar sonucu Türkiye'ye yakýþýr yönetim þeklinin cumhuriyet olduðuna karar verdi. Nihayetinde 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet ilan edildi.
29 Ekim 1923 de ne oldu?
Osmanlý Ýmparatorluðu'nda, ikinci Meþrutiyetin ilanýndan altý yýl sonra Birinci Dünya Savaþý baþladý. 1914′de baþlayan Birinci Dünya Savaþý'na dünyanýn belli baþlý devletleri katýldý. Dört yýl süren savaþ sonunda bizimle birlikte olan devletler yenildi. Savaþ kurallarýna göre biz de yenilmiþ sayýldýk. Ülkemiz Ýngilizler, Yunanlýlar, Fransýzlar, Ýtalyanlar tarafýndan paylaþýldý. Ulusuna inanan, güvenen Mustafa Kemal Paþa, 19 Mayýs 1919′da Samsun'a geldi. Erzurum'da, Sivas'ta kongreler düzenledi. Mustafa Kemal Paþa "Tek bir egemenlik var, o da Milli egemenliktir. Ülkeyi yine ulusun kendi gücü kurtaracaktýr." diyordu. Yurdun dört bir tarafýndan gelen ulus temsilcileri -milletvekilleri- 23 Nisan 1920 günü Ankara'da Büyük Millet Meclisi'nde toplandý. Meclis, Mustafa Kemal Paþa'yý baþkan seçti. Mustafa Kemal Paþa'nýn önderliðinde Büyük Millet Meclisi Ulusal Kurtuluþ Savaþý'ný baþlattý. Bir yandan efeler, dadaþlar, seymenler bulunduklarý yörede düþmana karþý koydular. Öte yandan düzenli ordular Ýnönü'de, Sakarya'da, Dumlupýnar'da savaþtýlar. Yurdumuz düþmanlardan kurtarýldý. Tahtýný, rahatýný düþünen padiþah, yenilen düþmanla birlikte yurdumuzdan kaçtý. Ýmzalanan Lozan Barýþ Antlaþmasý ile yeni bir devlet doðdu. Bu doðan devletin yönetim biçimi henüz belirlenmemiþti. Ýkinci dönem Büyük Millet Meclisi 11 Aðustos 1923′te ilk toplantýsýný yaptý. 13 Ekim 1923′de Ankara Baþkent oldu. Atatürk; düþmanýn ülkeden atýlýp sýnýrlarýmýzýn belirlenmesinden sonra, çoktan beri tasarladýðý cumhuriyetin ilaný üzerinde hazýrlýklar yapmaya baþladý. 28 Ekim 1923 akþamý yakýn arkadaþlarýný Çankaya'da yemeðe çaðýrdý. Onlara, "Yarýn Cumhuriyet'i ilan edeceðiz." dedi.
29 Ekim 1923 günü Atatürk, milletvekilleri ile görüþtükten sonra taslaðý hazýrlanan Cumhuriyet Önergesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne verildi. Meclis Önergeyi kabul etti. Böylece ülkemizde cumhuriyet yönetimi kuruldu ve Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaþkaný oldu. Cumhuriyet'in ilaný yurtta sevinç ve coþku ile karþýlandý. Cumhuriyet; yurttaþlarýn seçme ve seçilme hakkýnýn olduðu bir yönetimdir. Ulus temsilcilerinin kabul ettiði yasalarla ülkenin yönetilmesidir. Cumhuriyet yönetiminde söz ulusundur. Cumhuriyet'i korumak, kollamak, yaþatmak her yurttaþýn ödevidir.
Cumhuriyetin getirdiði yenilikler nelerdir?
Atatürk Türkiye'yi "Çaðdaþ uygarlýk düzeyine çýkarmak" amacýyla bir dizi yenilikler yapmýþtýr. Bu yenilikleri beþ baþlýk altýnda toplayabiliriz:
1. Siyasal Alanda Yapýlan Yenilikler
Saltanatýn kaldýrýlmasý ( 1 Kasým 1922)
Ankara'nýn baþkent olmasý (13 Ekim)
Cumhuriyetin ilaný (29 Ekim 1923)
Halifeliðin kaldýrýlmasý (3 Mart 1924)
Siyasi Partiler kuruldu. (Cumhuriyet Halk Fýrkasý, Terakkiperver Cumhuriyet Fýrkasý, Serbest Cumhuriyet Fýrkasý)
2. Bayýndýrlýk Alanýnda Yapýlan Yenilikler
Demiryollarý yabancý þirketlerin elinden alýnarak devletleþtirildi. Yeni demiryollarý yapýldý. Cumhuriyetin ilanýndan 1938 yýlýna kadar 3360 km demiryolu yapýlmýþtýr.
Osmanlý Devleti'nden 18335 km kalan karayolu 1948 yýlýnda 45000 km' ye çýkmýþtýr.
Denizcilik alanýnda Kabotaj Kanunu çýkarýlmýþ ve yeni liman ve iskeleler yapýlmýþtýr.
Pek çok yeni þehir ve kasaba inþa edilerek modern bir görünüm almýþtýr.
3. Toplumsal Alanda Yapýlan Yenilikler
Kadýnlara erkeklerle eþit haklar verilmesi (1926-1934)
Þapka ve kýyafet yeniliði (25 Kasým 1925)
Tekke zâviye ve türbelerin kapatýlmasý (30 Kasým 1925)
Soyadý kanunu ( 21 Haziran 1934)
Lâkap ve unvanlarýn kaldýrýlmasý (26 Kasým 1934)
Uluslararasý saat, takvim ve uzunluk ölçülerin kabulü (1925-1931)
4. Tarým Alanýnda Yapýlan Yenilikler
Köylünün durumunu düzeltmek için Aþar (Öþür) vergisi 1925'te kaldýrýldý.
Ziraat Bankasýnýn verdiði kredi artýrýldý.
Çiftçinin tarýmda makine, iyi tohum, gübre ve ilaç kullanýmý teþvik edildi.
Çiftçiye damýzlýk hayvan, tohum, fidan, borç para verildi.
1929'da "Tarým Kredi Kooperatifleri" kuruldu.
5. Hukuk Alanýnda Yapýlan Yenilikler
20 Ocak 1921'de ilk anayasa Teþkilat-ý Esasiye ilan edildi.
Cumhuriyetin ilanýndan sonra 1924 anayasasý ilan edildi.
17 Þubat 1926'da Medeni Kanun ilan edildi. Ýsviçre'den alýndý.
– a) Birden fazla kadýnla evlenme yasaklandý.
– b) Mirasta ve boþanmada kadýn erkek eþitliði geldi.
8 Mayýs 1928'de Borçlar Kanunu –Ýsviçre'den
10 Mayýs 1928'de Ticaret Kanunu—Almanya'dan
1Temmuz 1928'de Ceza Kanunu – Ýtalya'dan alýnarak ilan edildi.
6. Eðitim ve Kültür Alanýnda Yapýlan Yenilikler
Öðretimin birleþtirilmesi (3 Mart 1924)
Yeni Türk harflerinin kabulü (1 Kasým 1928)
Türk Dil ve Tarih Kurumlarýnýn kurulmasý (1931-1932)
Üniversite öðreniminin düzenlenmesi (31 Mayýs 1933)
Güzel sanatlarda yenilikler
7. Sanayi Alanýnda Yapýlan Yenilikler
1925'te "Sanayi ve Maadin Bankasý" kuruldu (Yýpranmýþ Osmanlý tesislerini tamir etmek için.).
1927'de "Teþvik-i Sanayi Kanunu" çýkarýldý (Halk sanayiye teþvik edildi, ancak halkýn gücü olmadýðýndan "Devletçilik" politikasý izlendi.).
1933'te "Ýlk Beþ Yýllýk Sanayi Planý" hazýrlandý.
1933'te Sümerbank kuruldu.
1938'de "Ýkinci Beþ Yýllýk Kalkýnma Planý" hazýrlandý. Ancak 1939'da II. Dünya Savaþý'nýn çýkmasý bu planýn uygulanmasýna engel olmuþtur.
Ülkedeki madenleri aramak için 1935'te Maden Tetkik Arama Enstitüsü (M.T.A) kuruldu. Madenleri iþlemek içinde Etibank kuruldu.
1939'da Türkiye'nin ilk demir çelik fabrikasý olan Karabük Demir-Çelik Fabrikasý kuruldu.
8. Ekonomi Alanýnda Yapýlan Yenilikler
17 Þubat 1923'de "Ýzmir Ýktisat Kongresi" toplandý. Milli ekonominin hedefleri belirlendi. Yatýrým yapacak þirketlere kolaylýk saðlanacaðý, milli bankanýn kurulacaðý, demiryolu yapýmýna önem verileceði, yerli malý kullanýmý teþvik edileceði belirtilmiþtir. Ayrýca kongrede "Misak-ý Ýktisadi" (Ekonomi Andý) ilan edildi. Buna göre ekonomik kararlar uygulanýrken ekonomik baðýmsýzlýðýn titizlikle korunmasý kararlaþtýrýldý.
Özel teþebbüsün yetersiz olmasýndan dolayý 1930'dan itibaren "Devletçi" bir ekonomi politikasý uygulanmaya baþlanmýþtýr.
1933 yýlýnda "Ýlk Beþ Yýllýk Kalkýnma Planý" hazýrlandý ve baþarýyla uygulandý.
9. Ticaret Alanýnda Yapýlan Yenilikler
1924'te Ýþ Bankasý kuruldu (Ýþ sahiplerine kredi vermek amacýyla kuruldu).
1 Temmuz 1926'da "Kabotaj Kanunu" çýkarýldý. Böylece Türk karasularýnda yolcu ve yük taþýma hakký yalnýzca Türk gemilerine verildi. Ayrýca Denizbank'ýn kurulmasýyla denizcilik faaliyetleri artmýþtýr.
29 Ekim Cumhuriyet Bayramý nasýl tatil ilan edildi?
1925 yýlýnýn Þubat ayýnda, Dýþiþleri Bakanlýðý tarafýndan düzenlenen bir kanun teklifinde 29 Ekim'in bayram olmasý önerilmiþtir. Anayasa Komisyonu tarafýndan incelenen bu teklif, 18 Nisan'da karara baðlanmýþ ve 19 Nisan'da tatil olarak kabul edilmiþtir. 1925 yýlýndan itibaren her 29 Ekim, ülke içinde ve dýþ temsilciliklerimizde bayram olarak kutlanmaya baþlamýþtýr.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kurucusu olan Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet Bayramý'nýn onuncu yýlý anýsýna 29 Ekim 1933'te yapýlan kutlamalarda Cumhuriyet Bayramýnýn önemi konusunda verdiði 10. Yýl Nutku'nda bu bayramýn en büyük bayram olduðunu söylemiþtir.
BU SENE MERSÝN'DE AVM'LER NASIL BAYRAK ASACAKLAR, BEKLEYELÝM GÖRELÝM...
