Ümit Solmaz | Mobbing Ve Ters Mobbing Nedir? | MERSÄ°N MOZAÄ°K
Ümit Solmaz

Ümit Solmaz    |  

Mobbing Ve Ters Mobbing Nedir?


Mobbing ya da Türkçedeki karþýlýðýyla bezdiri (yýldýrma), bir bireye veya gruba sistematik þekilde yöneltilen, kasýtlý psikolojik baský davranýþlarýný ifade eder. Uluslararasý Çalýþma Örgütü (ILO), mobbingi “bir veya bir grup iþçiyi sabote etmek amacýyla uygulanan, kötü niyetli, intikamcý, aþaðýlayýcý ve eleþtirici davranýþ biçimleri” olarak tanýmlamaktadýr. Türk Dil Kurumu sözlüðünde ise mobbing, doðrudan “bezdiri” olarak karþýlanmaktadýr.

Latince kökeni itibarýyla “kuþatma, rahatsýz etme, taciz etme” anlamlarýný taþýyan mobbing, modern baðlamda özellikle iþ yaþamýnda “psikolojik terör” biçiminde karþýmýza çýkmaktadýr. Ýlk kez 1980’li yýllarda Heinz Leymann tarafýndan sistematik biçimde incelenen mobbing, günümüzde hem bireylerin ruh saðlýðý hem de örgütlerin sürdürülebilirliði açýsýndan önemli bir araþtýrma konusudur.

Mobbingin Özellikleri ve Görünümleri

Mobbing, bireylerin en az altý ay süreyle ve düzenli þekilde tekrarlanan olumsuz davranýþlara maruz kalmasýyla tanýmlanmaktadýr. Ýþ yaþamýnda baþlýca görünümleri þunlardýr:

  • Sosyal izolasyon ve dýþlama,

  • Mesleki itibarsýzlaþtýrma ve yetkinliklerin küçümsenmesi,

  • Sürekli eleþtiri ve aþaðýlayýcý tutumlar,

  • Ýþ yükünün kasýtlý olarak dengesiz biçimde daðýtýlmasý,

  • Bilgiye eriþimin engellenmesi veya yanlýþ bilgilendirme.

Bu davranýþlar, özellikle denetim mekanizmalarýnýn zayýf olduðu, liyakat ilkesinin gözetilmediði veya otorite iliþkilerinin bozulduðu iþ yerlerinde sýk görülmektedir.

Ters Mobbing (Reverse Mobbing)

Klasik mobbingde baský genellikle üstlerden astlara yönelirken, ters mobbingde süreç tersine iþlemektedir. Astlarýn üstlerine karþý yürüttükleri sistematik yýldýrma davranýþlarý “ters mobbing” olarak adlandýrýlmaktadýr. Bu baðlamda:

  • Talimatlara uymama,

  • Kasýtlý yanlýþ iþlem yapma,

  • Söylenti çýkarma ve bilgi saklama,

  • Ýþ süreçlerini sabote etme,
    en yaygýn yöntemler arasýnda yer alýr.

Klasik mobbingde amaç maðduru iþten ayrýlmaya zorlamak iken, ters mobbingde amaç yöneticinin otoritesini zayýflatmak ve görevini sürdürülemez hale getirmektir. Literatürde görece daha az çalýþýlmýþ olan ters mobbing, özellikle örgütsel hiyerarþinin iþlevsizleþmesine yol açmasý bakýmýndan önemlidir.

Türkiye’de Mobbing ve Ters Mobbing

Türkiye’de mobbing, özellikle 2011 yýlýnda yürürlüðe giren Ýþ Saðlýðý ve Güvenliði Kanunu ile Borçlar Kanunu çerçevesinde yasal olarak ele alýnmaya baþlanmýþtýr. Ýþverenler, çalýþanlarýný psikolojik tacize karþý korumakla yükümlüdür. Yargýtay içtihatlarýnda da mobbing iddialarý dikkate alýnmakta ve ispatý halinde manevi tazminata hükmedilmektedir.

Ters mobbing ise mevzuatta açýkça tanýmlanmýþ bir kavram deðildir. Bununla birlikte, iþ hukukunda “iþ akdinin gereklerine uymama” veya “otoriteyi gasp” kapsamýnda deðerlendirilebilecek bir olgu olarak öne çýkmaktadýr. Özellikle sendikal faaliyetlerin güçlü olduðu veya yönetimsel otoritenin zayýfladýðý iþ yerlerinde ters mobbing vakalarý daha görünür hale gelmektedir.

Bireysel ve Örgütsel Sonuçlar

Mobbinge maruz kalan bireylerde:

  • Stres,

  • Depresyon,

  • Tükenmiþlik sendromu,

  • Ýþ doyumunun azalmasý ve iþten ayrýlma eðilimi gözlenmektedir.

Ters mobbing ise daha çok örgütsel düzeyde etkiler doðurur. Yönetim mekanizmalarýnýn zayýflamasý, otoritenin iþlevsizleþmesi ve kurumsal verimliliðin düþmesi en yaygýn sonuçlardýr.

Disiplinlerarasý Deðerlendirme

  • Psikoloji açýsýndan: Mobbing, bireylerde ciddi ruhsal bozulmalara ve uzun vadeli travmatik etkilere yol açmaktadýr.

  • Sosyoloji açýsýndan: Mobbing ve ters mobbing, güç, otorite ve sosyal statü iliþkilerinin bir yansýmasýdýr.

  • Hukuk açýsýndan: Ýþverenler, çalýþanlarýn psikolojik güvenliðini saðlamakla yükümlüdür; çalýþanlarýn da iþ akdinin gereklerini yerine getirmesi beklenir.

Bu nedenle, kurumlarýn mobbing ve ters mobbingi önlemek için etik ilkeler geliþtirmeleri, þeffaf iletiþim kanallarý açmalarý, baðýmsýz þikâyet mekanizmalarý kurmalarý ve düzenli farkýndalýk eðitimleri saðlamalarý gerekmektedir.

Sonuç

Mobbing ve ters mobbing, modern iþ yaþamýnda giderek artan psikolojik þiddet türleri arasýnda yer almaktadýr. Mobbing bireysel ruh saðlýðýný tehdit ederken, ters mobbing örgütsel yapýyý ve otoriteyi iþlevsiz hale getirmektedir. Her iki olguya karþý da farkýndalýk oluþturmak, hukuki düzenlemeleri güçlendirmek ve disiplinlerarasý iþbirliðiyle çözüm önerileri geliþtirmek kritik önemdedir.

Kaynakça:



ARÞÝV YAZILAR






Hava Durumu



FACEBOOK SAYFASI