DÝPSÝZ BÝLGÝ KAYNAÐI ORTAMI ÝNTERNET
Son yýllarda iletiþim teknolojisi, dijitalleþmedeki akýl almaz geliþmeye, yapay zekanýn da eklenmesiyle, aklýmýzý zorlayacak, uyum saðlamamýzý sekteye uðratacak bir hýzla geliþti ve yaygýnlaþtý.
Neredeyse tüm dünyayý kapsayan ve hýzlanan internet, fonksiyonlarý ve kapasiteleri çýlgýnca artan cep telefonlarý, cep telefonlarýndaki gün be gün farklýlaþan ve hayatýn her alanýnda kullanýlabilecek þekilde sayýsý çoðalan uygulamalarla; dünyanýn her yanýyla iletiþime geçebilme ve dijital ortamda bulunan her türlü bilgiye ulaþma imkanýna kavuþtuk.
Çeþitli internet arama motorlarýyla, internetin her geçen gün daha çok insanýn ulaþabildiði bir alan olmasý yaný sýra, içeriði de teknolojideki hýza uygun gün be gün zenginleþmekte, geniþlemekte ve yeni uygulama alanlarýyla gündelik hayatýn kýlcal damarlarýna kadar girmektedir.
Neredeyse ulaþmak istediðimiz her türlü bilgiye, her türlü uygulamaya bir ‘týk’ mesafesindeyiz.
Bu kadar çok bilgiye neredeyse ýþýk hýzýyla ulaþmak hayatýmýzý çok kolaylaþtýrýyor, bunu yaþýyoruz da bu bilgiler ne kadar doðrudur, ne kadar güvenilirdir sorusunu sormamýz gerekmiyor mu?
Ýnternet ortamýna insanlarý ve toplumu yönetme, yönlendirme amaçlý yalan, yanlýþ, abartýlý bilgilerin yüklenmesi mümkün müdür?
Soruyu baþka bir þekilde soracak olsak internetten elde ettiðimiz her bilginin güvenilirliði ve doðruluðu ne kadardýr? Binlerce senedir yazýlý bir kültürden gelen insanda yazýlý metinlerin genellikle güvenilir bilgi kaynaðý olduðu algýsý yerleþmiþ durumdadýr.
“Kitapta yeri var” cümlesi söylenen þeyin doðru olduðuna dair kanýt gösterilir gündelik yaþamda.
Elektronik ortamdaki yazýlý metinler insanýn geldiði kültürel geçmiþ gereði kendiliðinden güvenilir kaynaklar olarak algýlanmaya uygundur.
Acaba öyle midir?
Birkaç masum örnekle bunu sorgulayalým. Ýnternet ortamýndan alýnan, Can Yücel’in yazdýðý ileri sürülen ama onun yazmadýðý kanýtlanan onlarca þiir, onun yazdýðý sanýlarak sosyal medyada yaðmur gibi paylaþýlmaktadýr mesela.
Albrecht Dürer’in “Eller” isimli tablosunun öyküsünü okurken ne kadar duygulanmýþtýk ve bekletmeden arkadaþlarýmýza göndermiþtik ayný hisleri yaþamalarý için: 18 çocuklu madenci bir ailenin iki erkek çocuðundan biriydi. Ýkisinin de resme yeteneði vardý. Ancak biri gidecek, diðeri de madende çalýþacaktý ve eðitimini tamamlayan madene girip diðerini gönderecekti. Kurayý kahramanýmýz kazanmýþ, döndüðünde “hadi kardeþim sýra sende” demiþ; kardeþi de çalýþmaktan eðri büðrü olmuþ ellerini göstererek artýk fýrça tutamayacaðýný ifade etmiþti. Ve o anda kaðýda dökülen eller muhteþem ”Eller” tablosunu oluþturmuþtu. Halbuki kahramanýmýzýn babasý kuyumcuydu ve daha küçük yaþtan itibaren resim ve aðaç baský tekniði eðitimi almaya baþlamýþtý.
William Shakespeare azmin timsaliydi. Boðaz tokluðuna temizliðini yaptýðý ve orada yatýp kalktýðý tiyatroda yýlmadan, usanmadan çalýþarak, oyunlarý izleyip kendini geliþtirerek bu gün bildiðimiz deha olmuþtu. Ama tarih internette dolaþan bu öyküyü doðrulamýyor. Toprak soylusu bir annenin ve tüccar bir babanýn çocuðu olan Shakespeare döneminin en iyi eðitimlerinden birini almýþtý. Son günlerde Victor Hugo ile ilgili “1887 yýlýnda” diye baþlayan bir hikaye siber ortamda oldukça uzun bir yol aldý ve zaman zaman yine karþýlaþýyoruz. Oysaki öyküsünün anlatýldýðý yýldan iki sene önce bu dünyayý terk etmiþti.
Örnekler çoðaltýlabilir. Özellikle masum, güncel ve yaygýn olanlarýný seçtim; internette var olan, dolaþan bilgilerin güvenirliliðine dikkat çekmek için.
Doðru olduðu varsayýlarak benimsenen birçok bilgi bu kadar masum olmayabilir ve yaþamýmýzý zorlaþtýrýp, sýkýntýlý anlar yaþamamýza yol açabilir.
Dipsiz bir bilgi kaynaðý olan internet ortamýndan hýzlý bilgiye ulaþmak için bir týk yetiyor; doðru ve güvenilir bilgiye ulaþmak için ise bu beceriye geliþtirmeye yönelik dikkat, çaba ve emek gerekiyor.
Unutulmamasý gerek internet ortamý dipsiz bilgi kaynaðýdýr, doðru; ancak hepsi doðru deðildir…
