CHP’nin 1973 "Ak Günlerinden" Ýktidar Yürüyüþüne
Türkiye, 1970’li yýllarýn baþýnda aðýr ekonomik darboðazlar, siyasal istikrarsýzlýklar ve toplumsal gerginliklerin eþliðinde girdi. Ýþsizlik artýyor, enflasyon haneleri sýkýþtýrýyor, siyaset kurumu ise toplumun beklentilerine yanýt vermekte zorlanýyordu. Tam da bu atmosferde, Cumhuriyet Halk Partisi 1973 genel seçimleri öncesinde yayýmladýðý “Ak Günlere” baþlýklý seçim bildirgesiyle yalnýzca bir siyasi vaat listesi sunmadý; ülkenin yönünü deðiþtirmeyi hedefleyen kapsamlý bir yeniden inþa programý ortaya koydu.
Yeni Bir Düzen Arayýþý: Demokratik Sol’un Doðuþu
Bildirgenin giriþ bölümü, Türkiye’nin mevcut ekonomik ve siyasal yapýsýyla sürdürülebilir bir geleceðe sahip olmadýðý tespitini merkeze alýyor. CHP bu bölümde, “Türkiye’nin halkçý ve demokratik bir düzenle yeniden ayaða kalkabileceðini” savunuyor. Partinin 1970’lerde belirginleþen demokratik sol çizgisi, bildirgenin temel taþýdýr.
Bu yaklaþým o dönem için cesur bir çýkýþtý; çünkü iki uç arasýnda sýkýþan ekonomik modellerin yerine, hem kamu yararýný hem de toplumsal adaleti önceleyen bir yol öneriyordu. Devletin gerektiðinde düzenleyici ve yönlendirici olmasý, ancak vatandaþýn özgürlüklerini geniþleten bir demokrasi anlayýþýyla hareket edilmesi vurgulanýyordu.
Ekonomik Düzenin Kapýsý Açýlýyor
Bildirgenin en hacimli bölümü olan “Ekonomik Düzen” 22. sayfadan itibaren baþlýyor. 23. sayfa ise bu bölümün ana ruhunu aktaran kritik bir eþik. Metin, Türkiye ekonomisinin içinde bulunduðu týkanmayý açýk bir dille tespit ediyor:
Sayfa 23'te CHP'nin kalkýnma anlayýþý özetlenmektedir. Buna göre:
1. Kalkýnmanýn Niteliði: Kalkýnmanýn sadece soyut sayýlarla deðil, topluma nasýl yansýdýðý ve herkesin bu süreçten hakça pay almasý önemlidir.
2. Adil ve Özgür Kalkýnma:
· CHP, zenginliðin belirli kiþilerde toplanýp halkýn yoksul kalmasýný hakça bulmaz.
· Refahýn adil daðýtýlsa bile, özgürlüklerin kýsýtlandýðý bir kalkýnmayý da geçerli saymaz.
3. Mevcut Durum Eleþtirisi:
Türkiye'de halkýn çoðunluðunun yoksullaþtýðý, bir avuç insanýn refahýnýn arttýðý ve bu adaletsizliðin özgürlüklerin kýsýtlanmasýyla desteklendiði belirtilmektedir.
4. CHP'nin Hedefi: Gerçek kalkýnmanýn tüm halkýn özgürce ve hakça kalkýnmasý olduðu vurgulanýr. CHP iktidarýnda sosyal adaletin ertelenmesine karþý çýkýlacaðý ve hýzlý kalkýnma uðrunda demokratik deðerlerden taviz verilmeyeceði ifade edilir.
Bu sayfa, CHP'nin kalkýnma modelinin hem ekonomik hem de sosyal-demokratik deðerlere dayandýðýný ortaya koymaktadýr.
· Gelir daðýlýmýndaki sert eþitsizlik,
· Plansýz büyümenin yarattýðý kýrýlganlýk, · Yoksulluðun derinleþmesi,
· Üretim kapasitesinin geliþememesi,
· Ekonominin dar bir kesimin çýkarlarýna sýkýþmasý…
Parti, çözümün ancak “halký merkeze alan üretim ekonomisi” ile mümkün olabileceðini savunuyor. Demiryollarýndan aðýr sanayiye, tarýmdan bölgesel kalkýnmaya kadar geniþ bir yelpazede kamu öncülüðünde planlý bir büyüme vizyonu sunuluyor.
CHP’nin önerdiði ekonomik model ne tümüyle devletçi ne de sýnýrsýz piyasa serbestisine dayalý; aksine “toplumsal faydayý önceleyen dengeli bir karma model” olarak betimleniyor.
Sosyal Düzen: Ekonominin Ýnsan Yüzü
Bildirgenin ikinci ana bölümü olan “Sosyal Düzen”, ekonomik reformlarýn toplumdaki karþýlýðýný ele alýyor. CHP, eðitimin nitelikli ve parasýz olmasý gerektiðini savunurken saðlýk hizmetlerini kamusal bir hak olarak tanýmlýyor. Çalýþma hayatýnda insanca yaþamý mümkün kýlan koþullar, sendikal haklarýn güçlendirilmesi ve gençlere yönelik istihdam olanaklarý bu bölümün yapý taþlarý arasýnda.
Parti burada açýk bir iddia ortaya koyuyor: “Gerçek kalkýnma,ekonomik büyüme rakamlarýnda deðil, toplumun yaþam kalitesinde ölçülür.”
Dýþ Politika ve Güvenlik: Baðýmsýz ve Barýþçý Bir Türkiye“Ulusal Güvenlik ve Dýþ Politika” bölümü, Türkiye’nin Soðuk Savaþ ortamýnda nasýl bir konum almasý gerektiðini anlatýyor. CHP tam baðýmsýzlýðýn altýný çiziyor; ancak bunu yalnýzca askeri bir çizgiyle deðil, diplomatik esneklik ve barýþçýl iliþkilerle tanýmlýyor. NATO ile iliþkilerin sürdürülmesi, bölgesel barýþ çabalarýnýn artýrýlmasý ve demokratik denetim ilkesinin güçlendirilmesi bu bölümde öne çýkan baþlýklar.
Son Söz: "Ak Günler" Hâlâ Mümkün mü?
Bildirgenin sonuç bölümü, baþtan sona hissedilen kararlýlýðý bir kez daha tekrar ediyor:
Türkiye,halkýn desteði ve demokratik çalýþma kültürüyle daha adil, daha özgür ve daha üretken bir geleceðe ulaþabilir.
1973 Seçim Bildirgesi’ne bugün geriye dönüp bakýldýðýnda, yalnýzca bir seçim kampanyasýnýn metni olarak deðil, Türkiye’nin yeniden yapýlanmasý için ortaya konmuþ kapsamlý bir yol haritasý olarak görülebilir. Ekonomiden sosyal yaþama, dýþ politikadan demokrasiye kadar uzanan geniþ perspektifiyle bu metin, o dönemin siyasal literatüründe önemli bir iz býrakmýþ durumda.
Aradan uzun yýlllar geçmesine raðmen bildirgenin satýr aralarýnda dolaþan bir duygu bugün de taze kalmayý sürdürüyor: Tarýmsal vs. mümkündür.Yeter ki yönünü halktan ve adaletten yana çevirsin.
Kaynakça:
https://kutuphane.chp.org.tr/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=su:%22Cumhuriyet%20Halk%20Partisi%20CHP%22
