Ümit Solmaz | Özgür Yazýlým:Tarihi, Kullaným Alanlarý ve Geleceði | MERSÄ°N MOZAÄ°K
Ümit Solmaz

Ümit Solmaz    |  

Özgür Yazýlým:Tarihi, Kullaným Alanlarý ve Geleceði


Özgür yazýlým kavramý, yazýlým kullanýcýlarýnýn yalnýzca son ürünün tüketicisi deðil, ayný zamanda onun geliþtiricisi ve dönüþtürücüsü olabilmesini mümkün kýlan bir yaklaþýmý temsil etmektedir. Kullanýcýlara yazýlýmý çalýþtýrma, kaynak kodunu inceleme, deðiþtirme ve daðýtma özgürlükleri sunan bu anlayýþ, “ücretsiz yazýlým” kavramýndan temelde ayrýlmaktadýr. Özgür yazýlým hareketi, ortaya çýktýðý günden bu yana biliþim teknolojilerinin geliþimini derinden etkilemiþ; özellikle internet altyapýsý, sunucu sistemleri ve mobil platformlarda vazgeçilmez bir bileþen hâline gelmiþtir. Bu çalýþmada, özgür yazýlýmýn tarihsel geliþimi ele alýnarak bilgisayar ve internet ekosistemindeki yeri analiz edilecek, mobil dünyadaki mevcut konumu ve gelecekte üstlenebileceði roller 

Özgür Yazýlým ve Tarihi

Özgür yazýlým hareketi, 1980’lerde ticari yazýlýmlarýn kaynak kodunu kapatmaya baþlamasýna bir tepki olarak doðdu. 1983’te Richard Stallman, GNU (GNU’s Not Unix) projesini duyurarak özgür bir Unix-benzeri iþletim sistemi geliþtirme hedefini ortaya koydu. 1985’te Özgür Yazýlým Vakfý (FSF) kuruldu ve yazýlým özgürlüklerini korumak için copyleft kavramý geliþtirildi. 1991’de Linus Torvalds’ýn Linux çekirdeðini yayýnlamasý ve bunun GNU projesinin eksik çekirdeði ile birleþmesi, GNU/Linux iþletim sisteminin ortaya çýkmasýný saðladý. 1998’de ise açýk kaynak terimi, özgür yazýlýmýn iþ dünyasýna daha pragmatik bir þekilde tanýtýlmasý amacýyla ortaya atýldý.

Bilgisayarlarda Kullaným Alanlarý

Özgür yazýlým, bilgi iþlem alanýnýn hemen her katmanýnda kritik bir rol oynamaktadýr.

  • Sunucular ve Bulut Biliþim: Web sunucusu pazarýnda özgür yazýlýmlar baskýndýr. Aralýk 2025 Netcraft verilerine göre, nginx (%24.6) ve Apache (%12.5) en yaygýn kullanýlan web sunucularýdýr. Bulut altyapýlarýnýn (AWS, Google Cloud, Azure) büyük bölümü de Linux tabanlýdýr.
  • Süper Bilgisayarlar: TOP500 listesindeki tüm süper bilgisayarlar Linux iþletim sistemi kullanmaktadýr. 2025 verileri, Linux’un bu alandaki pazar payýnýn %100 olduðunu göstermektedir.
  • Masaüstü Bilgisayarlar: Masaüstü pazarýnda Linux’un payý düþük ancak istikrarlýdýr. Mayýs 2025 küresel verilerine göre Linux’un masaüstü pazar payý %4.06’dýr.
  • Gömülü Sistemler ve IoT: Router’lar, akýllý TV’ler, endüstriyel cihazlar gibi birçok gömülü sistem Linux çekirdeði üzerine kuruludur.
  • Oyun Platformlarý: Steam’in donaným/yazýlým anketine göre, Aralýk 2025’te Linux’un oyun pazar payý %3.19 seviyesindedir.

Ýnternet Alanýndaki Yeri

Ýnternet altyapýsý büyük ölçüde özgür yazýlýmlarla çalýþýr. Web sunucularýnýn (nginx, Apache) yaný sýra, alan adý sunucularý (BIND), e‑posta sunucularý (Postfix, Sendmail), proxy sunucularý (Squid) ve veritabanlarý (MySQL, PostgreSQL) gibi temel internet hizmetleri özgür yazýlýmlardýr. Ýçerik daðýtým aðlarý (CDN) ve bulut saðlayýcýlarý da bu yazýlýmlarý yoðun þekilde kullanýr.

Mobil Telefonlarda Kullaným Alanlarý

Mobil pazarda, Linux tabanlý Android iþletim sistemi hakim konumdadýr. Mayýs 2025 küresel verileri, Android’in mobil iþletim sistemi pazarýnýn %72.72’sine sahip olduðunu göstermektedir. Android’in açýk kaynaklý çekirdeði (AOSP), milyarlarca cihazda çalýþarak özgür yazýlýmýn en yaygýn örneðini oluþturur. iOS ise kapalý kaynaklý olmasýna raðmen, WebKit, CUPS gibi önemli açýk kaynak bileþenlerini içermektedir.

Günümüz, Gelecek ve Sonuç

Özgür yazýlým, günümüzde artýk sadece bir “alternatif” deðil, dijital altyapýnýn omurgasý haline gelmiþtir. Bulut biliþim, büyük veri, yapay zeka ve nesnelerin interneti (IoT) gibi alanlardaki hakimiyeti giderek artmaktadýr. Gelecekte, özgür yazýlým ilkelerinin yazýlým güvenliði, þeffaflýk ve kullanýcý özerkliði konularýndaki önemi daha da belirginleþecektir.

Ancak, masaüstü kullanýmda görece düþük pazar payý, bazý donaným üreticilerinin desteðindeki yetersizlikler ve “özgür” ile “açýk kaynak” kavramlarý arasýndaki felsefi gerilimler gibi zorluklar da mevcuttur. Buna raðmen, özgür yazýlým hareketi, teknolojinin demokratikleþmesi, inovasyonun hýzlanmasý ve kullanýcý haklarýnýn korunmasýndaki merkezi rolünü sürdürecektir.

Kaynakça:

  1. Özgür yazýlým – Vikipedi. https://tr.wikipedia.org/wiki/Özgür_yazýlým
  2. GNU Projesi. https://www.gnu.org/
  3. Free Software Foundation (FSF). https://www.fsf.org/
  4. Linux kernel – Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Linux_kernel
  5. Global OS Market Share 2025: Key Stats, Trends, and Insights for Mobile and Desktop. https://www.procurri.com/knowledge-hub/global-os-market-share-2025-key-stats-trends-and-insights-for-mobile-and-desktop/
  6. December 2025 Web Server Survey – Netcraft. https://www.netcraft.com/blog/december-2025-web-server-survey
  7. Operating system Family / Linux – TOP500. https://www.top500.org/statistics/details/osfam/1/
  8. Steam On Linux Ends 2025 With 3.19% Marketshare – Phoronix. https://www.phoronix.com/



ARÞÝV YAZILAR






Hava Durumu



FACEBOOK SAYFASI