Yapay Zekâ; refah mý, kölelik mi getirecek? Demokrasinin büyük sýnavý…
Aslýnda ilk uyarý fiþeðini bu yýl gerçekleþtirilen Davos Toplantýlarýna katýlan tarihçi Noah Harari ateþledi..
Harari, yapay zekânýn insanlýðýn geleceðini radikal biçimde deðiþtirme riskini anlatýrken iki konuya dikkat çekiyordu:
-Ýnsanlýðýn geliþiminde bugüne kadar etkili olan tüm buluþlar, kontrol edilebilir araçlardý.. Örneðin býçaðý meyve yerken veya birine saplarken amacý belirleme iradesi insandaydý.. Oysa YZ araç olma sürecini aþtý, artýk kendi kararýný kendi veren ajanlar çýkacak karþýmýza…
-Bir baþka tehlike ise bu ajanlarýn muktedirler eliyle zaten bir ayaðý çukurda demokrasileri yok etme potansiyeli..
Özetle þöyle diyor Harari:
"Liderler Yapay Zekâyý paralý asker gibi görüyor: 'Onlarý getireyim düþmanlarýmý yensinler.' Oysa tarihteki bazý vakalardan biliyoruz ki paralý askerlere para ödersin ama bir süre sonra kontrolden çýkabilirler. YZ’ nýn potansiyelini kavrayamýyoruz, yapay zekâyý rakiplerini alt etmek için kullanmayý düþünenler ileride o gücün iktidarý ele geçirebileceðini düþünemiyorlar…”
Noah Harari’ den günler sonra bu kez Nobel Ödüllü iktisatçý Daron Acemoðlu; tam da teknoloji dünyasý, yapay zekânýn üretkenliði artýrma potansiyelini kutlarken; ekonomi alanýnda gelecekten kaygý duyan büyükçe bir kesimin kaygýlarýný kapsamlý bir makalede ele alýrken; daha karanlýk bir tabloya dikkat çekmeye çalýþýyor…
Doðmasý kaçýnýlmaz Kitlesel iþsizlik dalgasý, derinleþen gelir adaletsizliði, demokrasilerin geleceði…
Acemoðlu’nun "kurumsal yapýlar ve teknolojik yönelim" üzerine yaptýðý uyarýlar aslýnda "Yapay Zekâ Kimin Hizmetinde?" sorusu ve soruya verilecek yanýtlarla da özetlenebilir…
Acemoðlu, yapay zekânýn iki yönlü býçak sýrtýndan beter bir yol ayrýmýnýn eþiðinde olduðuna dikkat çekiyor…
Örneðin teknoloji alanýnda eðer yapay zekâ sadece insan emeðinin yerini almak, bir baþka ifadeyle otomasyon amaçlý kullanýlýrsa, bu durum iþsizliði artýracak ve sermaye sahiplerini zenginleþtirirken iþçiyi fakirleþtirecek…
Buna karþýn yapay zekâ insanla uyumlu ve insanýn yeteneklerini artýrmak için kullanýlýrsa, yeni iþ kollarý geliþtirme yanýnda ciddi refah yaratabilir…
Daron Acemoðlu'nun yapay zekâ konusundaki uyarýlarý, "Yapay Zekâ Kimin Hizmetinde?" sorusuna yanýt temelli…
Acemoðlu, teknolojinin yöneliminin kurumsal yapýlar, güç dengeleri ve politika tercihleri tarafýndan belirlendiðini vurgularken tarih boyunca teknolojik ilerlemenin her zaman otomatik olarak refahý yaymadýðýný, aksine genellikle elitleri daha da zenginleþtirdiði tezini örneklerle savunuyor…
Derinleþen gelir adaletsizliði: Eþitsizlik artýyor çünkü yapay zekânýn kazanýmlarý sermayeye (veri merkezleri, çip üreticileri vb) akýyor; iþçiler düþük ücretli, güvencesiz iþlere mahkum ediliyor veya iþsiz kalýyor.
Acemoðlu'nun uyarýlarý ekonomideki olasý geliþmelerle de sýnýrlý deðil…
Ona göre "iþleri yok eden ve eþitsizliði arttýran gidiþ kontrol edilemezse, demokrasinin hayatta kalmasý mümkün olmayacak...”
Bu tezi savunurken önceki otomasyon dalgalarýnýn (bilgisayarlar, robotlar) zaten eþitsizliði yeterince arttýrdýðýný, yapay zekâ etkisinin daha hýzlý ve yýkýcý sonuçlara yol açabileceðinin altýný çiziyor.
Asýl korkusu ise yapay zekânýn üretkenliði çok az arttýrmasýna karþýn iþ kayýplarýný hýzlandýrmasý ve iþsizler ordusunun tüm dünya dengelerini alt üst etme olasýlýðý…
Ýnsana uyumlu ve insanýn yükünü paylaþan yapay zekâ modeli, insanýn yeteneklerini artýran araçlar olarak örneðin doktorlara teþhis desteði, mekaniklere hassas araçlar, öðretmenlere kiþiselleþtirilmiþ eðitim yardýmcýlýðý iþlevini yerine getirirse bu yeni iþ kollarý yaratýr, üretkenliði gerçek anlamda yükseltir ve refah yaratýr…
Böylece paylaþýlan refahla birlikte, iþçilerin üretkenliðini artýrýr, yeni fýrsatlar doðurur.
Ancak mevcut teknoloji þirketlerinin iþ modelleri ve hedefleri bu beklentileri karþýlamaktan hayli uzak…
Bu nedenle hýzlý otomasyona gem vurulmadýðý takdirde birçok iþçinin iþini kaybedeceði ve bunun küresel iþsizliðe yol açacaðýný savunurken, hýzlý dönüþüm yerine yavaþ adaptasyonun geçiþ sürecini daha az sancýlý hale getireceði görüþünde…
Yine de son tahlilde yapay zekâ dalgasý eþitsizliði azaltmayacak, aksine derinleþtirecek. Sermaye-emek ayrýmý büyüyecek ve daha da beteri bugün yoðun emek alanýndaki sektörlerde boðaz tokluðuna çalýþan düþük becerili iþçiler süreçten en çok etkilenen kesim olacak…
Acemoðlu’ nun asýl uyarýsý ise yapay zekânýn öne çýkacaðý yeni dönemin daha da hýzlandýracaðý iþsizlik ve eþitsizlik sonucu zaten tehdit altýnda olan demokrasinin daha da erime, yok olma ihtimali…
Demokrasinin refah olmadan sürdürülemeyeceði, gelir adaletsizliðinin mutlaka önüne geçilmesi uyarýlarý gelecek bir yana bugünün de en önemli meseleleri olarak karþýmýzda durmuyor mu?
Acemoðlu demokrasiyi kurtarma adýna servet vergisi, otomasyon vergisi, iþçilerin eðitimi ve yeniden beceri kazandýrýlmasý gibi acil önlemler öneriyor…
Örneðin Kaliforniya eyaletinde sýcak tartýþma konusu olarak gündemi iþgal eden dolar milyarderlerinden yüzde 5 servet vergisi alýnarak refahtan az pay alan alt kesimlere daðýtmak…
Acemoðlu gidiþi umut verici bulmasa da halen yapýlabilecek þeyler olduðu görüþünde.. Ona göre ‘Teknolojiyi nasýl yönlendireceðimiz bizim seçimimiz ve tercihimiz.’
Evet, þu anki gidiþat karanlýk bir tabloyu yansýtýyor, ama Acemoðlu’ nun önerdiði doðrultuda doðru politikalar ortaya koyabilirsek yapay zekânýn bizi kontrol etmesi tehdidine karþý insanlýk kontrolüne alabilirse refahý yaygýnlaþtýrabiliriz…
Teknolojiyi demokratikleþtirmek zorundayýz, Aksi bizi Orwell’ in 1984’üne savurur…
Yapay Zekâ; refah mý, kölelik mi getirecek? Demokrasinin büyük sýnavý…
Aslýnda ilk uyarý fiþeðini bu yýl gerçekleþtirilen Davos Toplantýlarýna katýlan tarihçi Noah Harari ateþledi..
Harari, yapay zekânýn insanlýðýn geleceðini radikal biçimde deðiþtirme riskini anlatýrken iki konuya dikkat çekiyordu:
-Ýnsanlýðýn geliþiminde bugüne kadar etkili olan tüm buluþlar, kontrol edilebilir araçlardý.. Örneðin býçaðý meyve yerken veya birine saplarken amacý belirleme iradesi insandaydý.. Oysa YZ araç olma sürecini aþtý, artýk kendi kararýný kendi veren ajanlar çýkacak karþýmýza…
-Bir baþka tehlike ise bu ajanlarýn muktedirler eliyle zaten bir ayaðý çukurda demokrasileri yok etme potansiyeli..
Özetle þöyle diyor Harari:
"Liderler Yapay Zekâyý paralý asker gibi görüyor: 'Onlarý getireyim düþmanlarýmý yensinler.' Oysa tarihteki bazý vakalardan biliyoruz ki paralý askerlere para ödersin ama bir süre sonra kontrolden çýkabilirler. YZ’ nýn potansiyelini kavrayamýyoruz, yapay zekâyý rakiplerini alt etmek için kullanmayý düþünenler ileride o gücün iktidarý ele geçirebileceðini düþünemiyorlar…”
Noah Harari’ den günler sonra bu kez Nobel Ödüllü iktisatçý Daron Acemoðlu; tam da teknoloji dünyasý, yapay zekânýn üretkenliði artýrma potansiyelini kutlarken; ekonomi alanýnda gelecekten kaygý duyan büyükçe bir kesimin kaygýlarýný kapsamlý bir makalede ele alýrken; daha karanlýk bir tabloya dikkat çekmeye çalýþýyor…
Doðmasý kaçýnýlmaz Kitlesel iþsizlik dalgasý, derinleþen gelir adaletsizliði, demokrasilerin geleceði…
Acemoðlu’nun "kurumsal yapýlar ve teknolojik yönelim" üzerine yaptýðý uyarýlar aslýnda "Yapay Zekâ Kimin Hizmetinde?" sorusu ve soruya verilecek yanýtlarla da özetlenebilir…
Acemoðlu, yapay zekânýn iki yönlü býçak sýrtýndan beter bir yol ayrýmýnýn eþiðinde olduðuna dikkat çekiyor…
Örneðin teknoloji alanýnda eðer yapay zekâ sadece insan emeðinin yerini almak, bir baþka ifadeyle otomasyon amaçlý kullanýlýrsa, bu durum iþsizliði artýracak ve sermaye sahiplerini zenginleþtirirken iþçiyi fakirleþtirecek…
Buna karþýn yapay zekâ insanla uyumlu ve insanýn yeteneklerini artýrmak için kullanýlýrsa, yeni iþ kollarý geliþtirme yanýnda ciddi refah yaratabilir…
Daron Acemoðlu'nun yapay zekâ konusundaki uyarýlarý, "Yapay Zekâ Kimin Hizmetinde?" sorusuna yanýt temelli…
Acemoðlu, teknolojinin yöneliminin kurumsal yapýlar, güç dengeleri ve politika tercihleri tarafýndan belirlendiðini vurgularken tarih boyunca teknolojik ilerlemenin her zaman otomatik olarak refahý yaymadýðýný, aksine genellikle elitleri daha da zenginleþtirdiði tezini örneklerle savunuyor…
Derinleþen gelir adaletsizliði: Eþitsizlik artýyor çünkü yapay zekânýn kazanýmlarý sermayeye (veri merkezleri, çip üreticileri vb) akýyor; iþçiler düþük ücretli, güvencesiz iþlere mahkum ediliyor veya iþsiz kalýyor.
Acemoðlu'nun uyarýlarý ekonomideki olasý geliþmelerle de sýnýrlý deðil…
Ona göre "iþleri yok eden ve eþitsizliði arttýran gidiþ kontrol edilemezse, demokrasinin hayatta kalmasý mümkün olmayacak...”
Bu tezi savunurken önceki otomasyon dalgalarýnýn (bilgisayarlar, robotlar) zaten eþitsizliði yeterince arttýrdýðýný, yapay zekâ etkisinin daha hýzlý ve yýkýcý sonuçlara yol açabileceðinin altýný çiziyor.
Asýl korkusu ise yapay zekânýn üretkenliði çok az arttýrmasýna karþýn iþ kayýplarýný hýzlandýrmasý ve iþsizler ordusunun tüm dünya dengelerini alt üst etme olasýlýðý…
Ýnsana uyumlu ve insanýn yükünü paylaþan yapay zekâ modeli, insanýn yeteneklerini artýran araçlar olarak örneðin doktorlara teþhis desteði, mekaniklere hassas araçlar, öðretmenlere kiþiselleþtirilmiþ eðitim yardýmcýlýðý iþlevini yerine getirirse bu yeni iþ kollarý yaratýr, üretkenliði gerçek anlamda yükseltir ve refah yaratýr…
Böylece paylaþýlan refahla birlikte, iþçilerin üretkenliðini artýrýr, yeni fýrsatlar doðurur.
Ancak mevcut teknoloji þirketlerinin iþ modelleri ve hedefleri bu beklentileri karþýlamaktan hayli uzak…
Bu nedenle hýzlý otomasyona gem vurulmadýðý takdirde birçok iþçinin iþini kaybedeceði ve bunun küresel iþsizliðe yol açacaðýný savunurken, hýzlý dönüþüm yerine yavaþ adaptasyonun geçiþ sürecini daha az sancýlý hale getireceði görüþünde…
Yine de son tahlilde yapay zekâ dalgasý eþitsizliði azaltmayacak, aksine derinleþtirecek. Sermaye-emek ayrýmý büyüyecek ve daha da beteri bugün yoðun emek alanýndaki sektörlerde boðaz tokluðuna çalýþan düþük becerili iþçiler süreçten en çok etkilenen kesim olacak…
Acemoðlu’ nun asýl uyarýsý ise yapay zekânýn öne çýkacaðý yeni dönemin daha da hýzlandýracaðý iþsizlik ve eþitsizlik sonucu zaten tehdit altýnda olan demokrasinin daha da erime, yok olma ihtimali…
Demokrasinin refah olmadan sürdürülemeyeceði, gelir adaletsizliðinin mutlaka önüne geçilmesi uyarýlarý gelecek bir yana bugünün de en önemli meseleleri olarak karþýmýzda durmuyor mu?
Acemoðlu demokrasiyi kurtarma adýna servet vergisi, otomasyon vergisi, iþçilerin eðitimi ve yeniden beceri kazandýrýlmasý gibi acil önlemler öneriyor…
Örneðin Kaliforniya eyaletinde sýcak tartýþma konusu olarak gündemi iþgal eden dolar milyarderlerinden yüzde 5 servet vergisi alýnarak refahtan az pay alan alt kesimlere daðýtmak…
Acemoðlu gidiþi umut verici bulmasa da halen yapýlabilecek þeyler olduðu görüþünde.. Ona göre ‘Teknolojiyi nasýl yönlendireceðimiz bizim seçimimiz ve tercihimiz.’
Evet, þu anki gidiþat karanlýk bir tabloyu yansýtýyor, ama Acemoðlu’ nun önerdiði doðrultuda doðru politikalar ortaya koyabilirsek yapay zekânýn bizi kontrol etmesi tehdidine karþý insanlýk kontrolüne alabilirse refahý yaygýnlaþtýrabiliriz…
Teknolojiyi demokratikleþtirmek zorundayýz, Aksi bizi Orwell’ in 1984’üne savurur…
