Suriye, Ortadoðu’nun Yeni Enerji Merkezi Olmaya Talip Olmaya Hazýrlanýrken…
Ortadoðu, ABD-Ýran gerilimi sonucu Hürmüz Boðazý'nýn fiilen týkanmasýyla sarsýlýrken, küresel enerji denkleminde Suriye beklenmedik yeni aday olarak sahneye çýkmaya hazýrlanýyor…
Geçiþ dönemi cumhurbaþkaný Ahmed El-Þara, Nisan 2026'da hem Antalya Diplomasi Forumu'nda hem de Kýbrýs'ta AB liderleriyle masaya oturdu ve Suriye’ nin küresel sahada talip olduðu misyonu özetledi:
Yeni Suriye yönetimi, Hürmüz’ ün kilitlenmesi sonucu petrol sevk edemeyen Körfez ülkelerinin Akdeniz'e açýlan yeni bir enerji ve ticaret koridoruyla nefes almalarýný saðlayacak alternatif pencere öneriyor..
Önerinin somut aracý olarak iki büyük giriþim öne çýkýyor: Dört Deniz projesi ve 4+1 planý.
"Dokuz Koridor giriþimi" olarak da bilinen Dört Deniz projesi, Körfez, Akdeniz, Hazar ve Karadeniz gibi dört denizi tek bir ulaþým ve enerji aðýyla birbirine baðlamayý hedefliyor…
Plan oldukça iddialý; Suriye’ yi bölgenin enerji daðýtým üssü haline dönüþtürmek ve Türkiye'yi de oyuna dâhil etmek…
Projeye ABD'nin ilgisi de dikkat çekici.
Geçtiðimiz günlerde dünyanýn önde gelen medya kuruluþlarýna sýzdýrýlan ve ABD Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack' a atfedilen bir belge, Körfez ve Irak petrol sahalarýný Akdeniz limanlarýna baðlayan boru hattý aðýnýn canlandýrýlmasýný öneriyor.
Belgeye göre; Kerkük-Baniyas petrol boru hattý yeniden ve arttýrýlmýþ kapasitesiyle iþler hale getirilecek, 4,5 milyar dolara mal olacak yatýrýmla Kerkük petrolü Suriye Baniyas limaný üzerinden dünyaya pazarlanacak…
Projeyi destekleyen önemli bir geliþme de geçtiðimiz hafta yaþandý…
Mart ayýnda güvenlik kaygýsýyla Kerkük petrol sahasýndaki faaliyetlerini askýya alan Ýngiliz petrol devi BP, bölgeye geri döndüðünü ve yapacaðý 25 milyar dolarlýk yatýrýmla, halen günlük 350 bin varil ile sýnýrlý üretimi 600 bin varilin üzerine çýkaracak.
BP yetkililerine göre uzun vadede günlük üretimin bir milyon varil üzerine çýkarýlmasý hedefleniyor…
Ancak Irak petrolünün dünyaya arz edilmesinde ABD veya Ýngiltere artýk yalnýz deðil.
Yine geçen hafta Irak'ta tarihin en büyük petrol rezerv keþiflerinden birinin gerçekleþtirildiði duyuruldu: Buna göre Çinli ZhenHua þirketi, Baðdat'ýn 180 kilometre güneybatýsýndaki Necef vilayetinde 8,8 milyar varili aþan ham petrol rezervi bulmuþtu…
Çin, batýlý þirketler gibi iþi yavaþtan almýyor, keþfedilen sahayý hýzla devreye sokmak istiyor.
Baðdat’ ta Çin’ li yeni küresel aktörle omuz omuza paralel stratejik bir hamle yapýyor:
Güneydeki Basra petrolünü, Hürmüz’ e alternatif bir güzergâh üzerinden Suriye’ ye ulaþtýrma kapsamýnda Suriye sýnýrýna yakýn Anbar vilayetine baðlý Fýrat kýyýsýndaki Hadise'ye baðlayacak, günlük 2,5 milyon varil kapasiteli bir boru hattý projesinin bir an önce inþasý için düðmeye basýlýyor.
Bu hat hayata geçtiðinde Irak petrolü Suriye üzerinden Akdeniz'e ulaþacak; Hürmüz'e olan baðýmlýlýk ta önemli ölçüde azalacak.
OPEC'in üçüncü büyük üreticisi olan Irak'ýn petrol ihracatýnýn yüzde 90'ýnýn Hürmüz üzerinden geçtiði düþünüldüðünde, bu kara üzerinden Akdeniz’e ulaþacak alternatif koridorlarýn stratejik deðeri çarpýcý biçimde ortaya çýkýyor.
Bu kadar da deðil…
Mart 2026'da tanýtýlan ve Dört Deniz projesiyle tamamlayýcý nitelikte olan 4+1 planý da masaya yatýrýlmýþ bulunuyor…
Suriye’ nin ABD tarafýndan da desteklenen 4+1 planý, deniz yollarýna baðýmlýlýðý kýran entegre kara enerji koridorlarý kurmayý hedefliyor.,
Suriye yönetimi, ülkeyi 4+1 planýyla deniz, kara ve demiryolu güzergâhlarý kapsamýnda çok katmanlý bir aðýn merkezine oturtmayý amaçlýyor.
Uzmanlar planýn hayata geçirilmesi için gerekli yatýrýmýn 30-50 milyar dolar aralýðýnda bir yerlerde inþa edileceði görüþünde…
Tabloya, Katar gazýný Ürdün ile Suriye üzerinden Türkiye'ye ve oradan Avrupa'ya taþýyacak önerilen Katar-Türkiye güzergâhý da eklendiðinde, Suriye'nin neden bu denli stratejik bir çekim merkezi haline geldiði ve bundan sonra da ne kadar önemli bir enerji daðýtým üssü haline geleceði daha da net biçimde görülüyor…
Ancak söz konusu Ortadoðu olunca evdeki hesaplarýn hiçbir zaman çarþýya uymayacaðý gerçeðini de göz ardý etmemek gerekiyor…
Bu kapsamda Suriye’ nin ortaya koyduðu vizyonun önünde de ciddi engellerin yer aldýðý görülüyor.
Suriye’ de 15 yýla varan iç savaþýn býraktýðý altyapý yýkýmý, nitelikli iþgücü eksikliði ve finansman krizi tasarlanan projelerin önündeki en somut bariyerler.
Bölge uzmanlarý, Suriye'nin Suudi Arabistan, Ýsrail ya da Türkiye'nin sahip olduðu kurumsal kapasite ve altyapýdan uzak olduðunun altýný çiziyor. Katar doðal gazýný LNG’ ye alternatif biçimde Avrupa’ ya taþýyacak boru hattý projesi ise Avrupa'yý besleyen Rus, Azerbaycan ve Cezayir gazýnýn yarattýðý güçlü rekabetin gölgesi altýnda… (Rusya’ nýn 2008 yýlýnda gündeme gelen Katar doðalgaz boru hattýna karþý Suriye’ de Esad rejimiyle üstlendiði rolü göz ardý etmek mümkün mü?)
Bu kadar da deðil…
Suriye'nin vizyonu, onu tamamen devre dýþý býrakan rakip bir baþka giriþimle de yarýþmak zorunda.
2023 G20 zirvesinde gündeme gelen ve Hamas’ ýn Ýsrail’ e saldýrýsýyla rafa kalkan Hindistan-Ortadoðu-Avrupa Ekonomik Koridoru (IMEC) koridorunun her an yeniden gündeme gelmesi söz konusu…
Koridor, Hindistan'dan BAE'ye, oradan Suudi Arabistan ve Ürdün üzerinden Ýsrail'in Hayfa Limaný'na ve nihayet Avrupa'ya uzanýyor. ABD, Hindistan, Suudi Arabistan ve büyük Avrupa ortaklarýnýn desteklediði bu proje, ayný zamanda Çin'in Pakistan üzerinden Avrupa’ ya ulaþma amaçlý Kuþak ve Yol Giriþimi'ne açýk bir alternatif olarak konumlandýrýlýyor.
Hürmüz Boðazý'nýn kapandýðý ve bundan böyle hiçbir þeyin artýk eskisi gibi olmayacaðý Yeni Dünya düzeninde Suriye koridorunun stratejik deðeri kuþkusuz artýyor.
Ancak vizyonu gerçeðe dönüþtürmek için gereken finansman, güvenlik ve kurumsal kapasite, bugünkü Suriye'nin çok ötesinde.
Asýl soru ise hep gündemde kalacak: Küresel güçlerin Suriye üzerindeki satranç taþlarýný dizdiði bu yeni büyük oyunda, Þam yönetimi baðýmsýz bir aktör olabilecek mi, yoksa baþkalarýnýn çýkarlarýna hizmet eden bir güzergâh mý kalacak?
