3. Dünya Savaþý’nýn trampet sesleri küresel büyük çatýþmayý haber veriyor…
Küreselleþme Ýflasý ederken yerini alacak yeni Paradigma konusunda kafalar hayli karýþýk…
1980’lerde Reagan ve Thatcher öncülüðünde baþlayan, 1990’larda ise Çin’i de girdabýna alarak geniþleyen neo-liberal küreselleþme dalgasý, kapitalizme uzunca bir süre nefes aldýrmýþtý.
Ancak bugün, insanlýk tarihi çok daha karanlýk ve keskin bir yol ayrýmýnýn eþiðinde duruyor. 2022 yýlýnda kaleme aldýðým "Dünyanýn yeni paradigma sancýlarý ve Çin…" baþlýklý makalemde, doymak bilmez insanoðlunun kaynaklarý tüketmesiyle baþlayan sürdürülemez sürece ve pandemi ile sarsýlan küresel tedarik zincirlerine dikkat çekmiþtim.
O gün bir "sancý" olarak nitelendirdiðimiz kýrýlma, bugün artýk yerini çok daha somut, sert ve gürültülü bir gerçekliðe býraktý: Küresel bir silahlanma yarýþý ve savaþ ekonomisine zorunlu geçiþ. Trampetler artýk gizliden gizliye deðil, tüm dünyanýn gözü önünde, fabrikalarýn üretim bantlarýnda çalýyor.
2022'deki analizde altýný çizdiðim üzere, modern Çin'i geleneksel olandan ayýran en büyük unsur, ülkenin Komünist Parti (ÇKP) için var olmasýdýr.
Xi Jinping’ in iki dönem kuralýný yýkarak gücü merkezde toplamasý, Çin’i küresel hegemonya savaþýnda daha agresif bir aktör haline getirdi. 1990'da 360 milyar dolar olan milli gelirini 2021'de 17,7 trilyon dolara çýkararak BM kriterlerinde belirlenen Yoksulluk ölçütlerinde tüm halka bu oranlarýn üstünde gelir saðlarken "dünyanýn küresel fabrikasý" konumuna gelen Çin, bu büyüme hikâyesinin de sýnýrlarýna dayandý.
Xi yönetiminin teknoloji devlerine (Alibaba vb.) getirdiði baskýlar, Konut sektöründeki ( ki toplam ülke GSYÝH' nýn üçte birini oluþturuyor) devasa iflas dalgalarý, Pandemideki "sýfýr tolerans" politikasýnýn tedarik zincirlerinde yarattýðý telafisi imkânsýz kopuþlar, Çin'in o parmak ýsýrtan %10'luk büyüme serüvenini %7'lere ve daha altýna düþürdü.
Ancak bu yavaþlama Çin'i zayýflatmadý; aksine, Batý ile olan ekonomik baðýmlýlýk iplerini kopardýðý için onu daha öngörülemez ve askeri odaklý bir güce dönüþtürdü. Batý dünyasý, basit bir cývatanýn veya týbbi bir maskenin üretimini bile Çin’e býrakmanýn bedelini aðýr ödedi ve þimdi bu baðýmlýlýktan kurtulmanýn tek bir yolunu görüyor: Yeniden ama bu kez "silahlanarak" üretmek.
Tarih, bazen ürkütücü bir döngüyle tekerrür eder. ABD’ yi 1929’ da baþlayan yýkýmdan kurtarmaya çalýþan Roosevelt, 1941 yýlýnda dünyayý kasýp kavuran II. Dünya Savaþý’na müdahil olmaya hazýrlanýrken mühimmat ihtiyacýný karþýlamak amacýyla ülkeyi "demokrasinin cephaneliði" ilan etmiþ; o güne kadar otomotiv sektörünün liderleri konumundaki General Motors’ u tank, Ford’ u ise bombardýman uçaðý üretmeye yöneltmiþti.
Tam 85 yýl sonra bugün, Trump yönetimindeki Pentagon'un yine General Motors ve Ford gibi otomotiv devlerinin kapýsýný çalarak endüstriyel kapasitelerini askeri üretime kaydýrmalarýný istemesi tesadüf ötesi geliþme olarak görülmeli. Stratejik ve Uluslararasý Çalýþmalar Merkezi’nin (CSIS) verileri acý gerçeði ortaya koyuyor:
ABD, Ýran ile yaþanan son 39 günlük çatýþmada mühimmat stoklarýnýn %40’ýndan fazlasýný tüketti. Yeniden tedarik süresi 40 haftayý aþarken, küresel nizamýn jandarmalýðýna soyunan imparatorluðun üretim kapasitesi alarm veriyor. Avrupa Cephesi ise çok daha elveriþsiz bir noktadan savaþa hazýrlanýyor.
1960’larda GSYÝH’sinin %3,9'unu savunmaya ayýran AB, rehavet içinde bu oraný %1,3’lere kadar düþürmüþtü. Ancak Trump’ýn Beyaz Saray’a dönüþü ve Rusya-Ukrayna savaþýyla baþlayan jeopolitik deprem, Avrupa’yý "Hazýrlýk 2030" planýyla 940 milyar dolarlýk ek savunma harcamasý yapmaya zorladý.
Bu durum, Çinli elektrikli araç üreticilerinin istilasý altýnda ezilen ve 2025'te ihracatý %43 çakýlan Avrupa otomotiv endüstrisi için hem bir can simidi hem de yapýsal bir dönüþüm anlamýna geliyor: Üretim Bantlarýnýn Dönüþümü ve Ýstihdam Ekonomisinin savunma eksenine kayýþta çarpýcý örnekler var önümüzde: Fransýz Renault, Askeri ÝHA’lar geliþtirmek için Turgis Gaillard ve kara robotlarý için John Cockerill grubuyla dev ortaklýklara imza attý.
Alman Rheinmetall ise Ýki otomotiv fabrikasýný tamamen askeri üretime devretti. Þirketin savunma kârý katlanýrken, 2022'de 125 dolar olan hisse senedi deðeri 2026'da 1.550 dolara fýrlayarak küresel pazarýn yeni yönünü tescilledi. Bu kadar da deðil; Fransýz demiryolu devi Alstom, Almanya'nýn Görlitz þehrindeki tarihi tren üretim tesisini savunma sanayii þirketi KNDS'ye devretmek üzere Þubat 2025'te bir çerçeve anlaþmasý imzaladý.
Dönüþümle tesis, askeri araç ve savunma ekipmaný üretimi için bir merkeze dönüþtürülmekte…
Alman DekaBank güncel verilerine göre, savunmaya yatýrýlan her 1 Euro, deðer zincirinde iki katý üretimi tetikliyor. Çin rekabeti yüzünden otomotivde 350 bin iþ kaybý korkusu yaþayan Avrupa, savunma sanayindeki bu dönüþümle 760 bin yeni vasýflý iþçi istihdamý yaratma potansiyeli (Kearney verisi) bekliyor. X Böylece; küresel rekabetin acýmasýz baskýsýndan kurtulmaya çalýþan Otomotiv sektörü, savunmada ulusal tedarik sayesinde korunuyor ve 2040’a uzanan uzun vadeli çýkýþ bulmasý mümkün hale gelecek…
2022 makalesinde sorduðum "Sürdürülemez paradigmanýn yerini ikame edecek yeni bir dünya nasýl inþa edilecek?" sorusunun cevabý, ne yazýk ki insanlýðý kurtaracak yeþil dönüþüm dalgasýyla gelmedi. Küreselleþmeyi bireye indirgemeyi, çevre sorunlarýný çözmeyi tartýþýrken; egemen güçlerin hegemonyasý dünyayý yeni bir militarizm çýlgýnlýðýna sürüklüyor…
Bugün otomotiv fabrikalarýnýn tank ve ÝHA üretimine geçmesi, sadece ekonomik bir rasyonalite veya iþçilerin istihdamýný kurtarma hamlesinden ibaret deðil…
Bu dönüþüm, küresel sistemin kýlcal damarlarýna kadar sýzan savaþ hazýrlýðýnýn de habercisi. Savaþ tamtamlarý çalýyor, üretim bantlarý yön deðiþtiriyor ve dünya, barýþýn ekonomisinden savaþ lojistiðine doðru hýzla sürükleniyor.
Küreselleþmenin getirdiði geçici refah illüzyonu biterken, insanlýk artýk askeri-endüstriyel kompleksin yeni ve acýmasýz kurallarýyla yüzleþmek zorunda.
