DÝJÝTALLEÞME: KOLAYLIÐA FEDA EDÝLENLER
Sosyal medyada “80 yaþ üstünün temel haklarý nasýl gasp ediliyor.” baþlýklý bir iletiye rastladým. Deðiþik platformlarda karþýma çýkmaya devam ediyor. Yazarýna ulaþamadým. Yapay zeka, artýk anonim olmuþ bir metin diye yanýt verdi, yazaný arayan soruma.
Metin, “80 yaþýndaki bir insaný, en temel haklarýný kullanabilmek için akýllý telefon kullanmaya mecbur býrakan bir ülke modern deðildir. O, kendisini inþa eden insanlara sýrtýný dönmüþ bir ülkedir.
2026’da her hak bir uygulamaya, her hizmet bir þifreye, her ihtiyaç ise ekrana bakarak ilerleyen soðuk bir sürece dönüþtü.
Bir yaþlýyý elinde telefonla izleyin. Bir zamanlar taþ kýran o eller þimdi doðru tuþa basmakta zorlanýyor. Savaþ görmüþ gözler artýk ekrandaki küçücük yazýlarý okuyamýyor.” cümleleriyle baþlýyor ve sekseni aþmýþ insanlarýn dijitalleþen dünyada yaþadýklarý zorluklarý bir bir anlatýyor.
Dijitalleþmenin, kurumlarýn kar maksimizasyonuna denk gelmesi, verimliliði arttýrmasý nedeniyle gündelik hayatýn hemen her alanýnda egemenliðini kurmuþ olmasý þaþýrtýcý deðil.
Gündelik yaþamýmýzda hemen her þeyi ekranlardan yapmaktayýz. O kadar yaygýnlaþtý ki ekran olmadan (mobil telefon, bilgisayar, bankamatik, sýramatik vb.) bir þeyi yapamaz hale geldik (uzun süre önce okuduðum bir makale gün gelecek çevrimiçi olmayanlarý hayat dýþarý atacak diyordu).
Alýþveriþler ekrandan ve ekran dýþýnda tek gördüðümüz kiþi kargo daðýtýcýsý.
Marketten alýþveriþ sonrasý ödemeler için yine bir ekranla boðuþmak zorundasýnýz. Þu anda uzun kuyruðu göze alarak ödeme yaptýðýnýz kasalar var diyecekseniz de sayýlarýnýn her geçen gün azaldýðýný görüyorsunuz. Tamamen ortadan kalkmalarý da uzun zaman almayacak.
Banka iþlemleri ekrandan, tek gördüðümüz ekrandaki rakamlar ve yanlýþ bir þey yaptýðýmýzda karþýmýza çýkan uyarý yazýlarý.
Saðlýk kuruluþlarýna randevu ekrandan alýnýyor, tabii ki kontenjan dolmadan yetiþebilirseniz. Randevuyu aldýnýz, poliklinikte sýramatikte belirecek isminizi takip etmekten çevrenizle birkaç laf etmeye, etrafta ne oluyor diye bakmaya zaman bulamazsýnýz. Sýranýz geldi, ekrana bakan hekim, varsa sekreteri, sizi kýsa süre dinledikten sonra, yine ekrana bakarak tetkiklerinizi isteyecek, sonuçlar çýktýktan sonra da ekrana bakarak taný söylenecek ve elinize reçete yerine rakam ve harflerden oluþan þifrenin olduðu küçük bir kaðýt verilecek. Hekim ekrana bakmaktan sizi göremedi, siz de hekimi ekran arkasýnda ne kadar görebildiyseniz, o kadar gördünüz.
Devlet dairlerinde yüz yüze iþlemler nerdeyse bitmek üzere…
Ýnsanlar yüz binlerce yýldýr hikayeler yaratýp anlatarak, hikayeler dinleyerek, birbirleriyle baðlar kurarak oluþturduklarý sosyal varlýk yapýlarýyla bugüne gelebilme baþarýsýný gösterdi.
Modern yaþam biçimi ve dijitalleþme yaygýnlaþtýkça baðlar kopmakta, insanlar atomize olmakta, hikaye anlatma sanatý ve dinleme kapasiteleri düþmekte, zorluklar karþýsýnda kýrýlganlaþmakta ve sosyal varlýk olma özellikleriyle çatýþan bu durumda kendileriyle fazla meþgul, daha kaygýlý, daha depressif olmaktalar. Bu da psikolojik dayanýklýlýðý zayýf bir toplumu ortaya çýkarmaktadýr.
Yetmiþten fazla yaþ almýþ, hayatý kurarak bize kadar taþýmýþ insanlar, yaþ almanýn getirdiði fiziksel ve sosyal kýsýtlýlýklarýn yaný sýra, çok hýzla dijitalleþen hayatýn da ellerinden kayýp gitmesi sonucunda iyice yaþamýn dýþýnda kalmakta, yalnýzlaþmaktalar.
Yalnýzlýklarý iyice perçinlenirken, ömürlerinin son demlerini baþkalarýndan yardým almadan geçirememekte; yaþadýklarý yetersizlik duygularý derinleþirken, kendilik deðerleri dip yapmakta, zaten pusuya yatmýþ depresyonun aðýna düþmekteler.
Hayatýna bugüne kadar insan sýcaklýðýyla devam etmiþ bu insanlar dijitalleþmenin soðuttuðu bu sosyal iklimde herkesten çok daha fazla üþümekteler.
Bakarsýnýz bir gün bunun farkýna varan insan sayýsý artar, artmakla kalmayýp dijitalleþmeyi insanileþtirecek bir duruma sokacak çözümler üretirler.
Ve, baþta yaþ almýþlar olmak üzere tüm insanlarýn insan sýcaklýðý ile tekrar içi ýsýnýr.
Olur, mu dersiniz?
Neden olmasýn?!
