SpaceX geleceðin yatýrýmý mý, Elon Musk’ ýn þiþirdiði balon mu?
Þüphesiz sadece giriþimleriyle deðil, ortaya koyduðu radikal görüþleri ve sosyal medya paylaþýmlarýyla son yýllarýn en dikkat çeken ve tartýþýlan ismi Elon Musk…
13 Ekim 2024’te Teksas’ta Starbase fýrlatma rampasýnda yaþanan uzay tarihinin en görkemli olaylarýndan biri yaþanýyor, Musk’ ýn yer kürenin her noktasýna eriþeceðini söylediði uydulardan birini fýrlatan Dev roket motoru Dünya’ya dönüp "Mechazilla" kollarý tarafýndan havada yakalanýyordu…
Devrim olarak tanýmlanan geçmiþtekilerden farklý fýrlatmayla ilk kez bir uzay aracýný yörüngeye taþýyan devasa roket motorunun Dünya'ya doðru geri düþerken iniþini yavaþlatmasý ve hassas bir þekilde süzülerek Mechazilla adlý "çubuklardan oluþan kýskaçla yakalanmasýydý.
SpaceX'in kontrol odasýnda sevinç çýðlýklarý ve karþýlýklý alkýþlar arasýnda Elon Musk, milyonlarca sosyal medya takipçisine bunun "çok gezegenli bir yaþam yaratmaya doðru atýlmýþ büyük bir adým" olduðunu söylüyordu…
Gerçekten de yeniden kullanýlabilir bu roketin, yörüngeye, Ay'a ve bir gün Mars'a bir þeyler fýrlatmanýn maliyetlerini önemli ölçüde azaltacak çok önemli bir adým olduðu Musk’ a diþ bileyen rakiplerince bile þapka çýkarýlacak ve uzay tarihine geçecek geliþme olarak tanýmlandý…
Fütüristik bir vizyona sahip, bazýlarý tarafýndan aykýrý ve geleneksel olmayan bir dahi olarak nitelendirilen Musk, SpaceX baþarýsý sonrasý Marvel Çizgi Roman Evreni' nin Demir Adamý olarak da bilinen Tony Stark ile kýyaslanmaya baþlandý…
Musk bununla da kalmadý…
Sosyal Medya platformu Twitter’ i 45 milyar dolar gibi uçuk fiyata satýn alýp adýný da ‘X’ olarak deðiþtirirken olumlu olumsuz pek çok eleþtiriye muhatap oldu…
ABD seçimlerini Trump’ ýn kazanmasýnda en büyük rollerden birini üstlenirken de oklarýn hedefi oldu…
Son günlerde ise Musk, küresel Borsalarýn en büyük halka arz operasyonuyla ekonomistlerin, piyasa oyuncularýnýn tartýþma konusu…
Sizler bu makaleyi okurken 12 Haziran’ da gerçekleþecek ve bugüne kadar yalnýzca Musk ile seçkin bir grup zengin yatýrýmcýnýn önemli fonlarýn mazhar olduðu SpaceX hisselerinin bir bölümünün alým satýmý gerçekleþmiþ olacak…
Çok deðil 5 yýl önce piyasa deðeri 40 milyar dolar olarak ölçülen SpaceX’ in küçük bir payýný þimdi Musk 1 trilyon 750 milyar dolar gibi uçuk deðer üzerinden borsaya arz sürecini tamamlýyor…
Düne kadar sadece Musk ve elit bir kesimin ortak olabildiði ‘teknoloji efsanesinin’ kapýlarý, tarihin en büyük halka arzýyla artýk sýradan insanlara ve küçük yatýrýmcýlara da açýlmýþ oluyor…
Ancak þimdi tüm küresel piyasa aktörü þu temel Soruya yanýt arýyor, gittikçe artan hararetle tartýþmaktan geri durmuyor…
5 yýlda deðerini 40 milyar dolardan 1,75 trilyon dolara çýkaran SpaceX gerçekten geleceðe yapýlan akýllýca bir yatýrým mý, yoksa tarihin en büyük "Dot-Com" benzeri balonu mu?
Soru boþuna deðil elbette; 1,75 trilyon dolar deðer biçilen þirket, ayný zamanda "Zarar Eden" Bir Trilyon Dolarlýk Dev konumunda…
Þirketin 2025’te 4,9 milyar dolar, 2026’nýn ilk çeyreðinde ise 4,3 milyar dolar zarar ettiði gerçeði yanýnda onca paha biçilmez deðer biçilirken, 29,1 milyar dolar kredi borcuyla baþ baþa olmasý da çeliþkiler yumaðýnýn bir baþka yaný…
Bu devasa zarara, kredi borçlarý yanýnda yönetimin "gelecekte kârlýlýða ulaþamayabiliriz" itirafýna raðmen biçilen deðer gerçekten piyasa rasyonalitesine hayli ters bir tabloyu yansýtýyor…
Bir baþka Borsa gerçeðine de dikkat çekiyor uzmanlar:
1980-2025 verilerine göre halka arz edilen þirketlerin ilk gün sýçrasalar bile sonraki 5 yýlda emsallerinin gerisinde kaldýðý gerçeði ve yatýrýmcýlarýn iþtahýný kabartan ilk gün heyecan dalgasýna karþýn belirlenen hisse fiyatýyla yeni bir internet balonu patlamasý (Dot-Com) endiþesi….
Daha da kritik soru; SpaceX Aslýnda bir Uzay þirketi deðil mi?
Soru boþuna deðil; SpaceX’ in omurgasýný hatta tüm varlýðýný oluþturan Starlink iletiþim aðýna Uzay ve iletiþim pazarýndaki payý yüzde 20'yi bile bulmuyor. (yaklaþýk 300 milyar dolar).
SpaceX, 28,5 trilyon büyüklüðe sahip olduðu iddia edilen uzay teknolojisi pastasýndan en büyük payý alma hedefi ile hisselerine deðer biçiyor ancak söz konusu pazarýn 26,5 trilyon dolarý aslýnda uzay deðil, yapay zekâ sektörüne ait.
Þirket, bünyesindeki X (twitter) Yapay Zekâ ve uzay tabanlý devasa veri merkezleri vizyonuyla gerçekte uzay deðil yapay zekâ þirketi olarak pazarlanýyor.
Bugüne kadar belli bir zümrenin ortak olduðu þirketin borsaya açýlarak kapýlarýný herkese açacak olmasý ve aracý kurumlarda 2 bin dolarlýk hesabý olanlarýn bile hisse satýn almasýnýn önünün açýlmasýyla halka arz edilecek payýn yüzde 30'unun bireysel yatýrýmcýlara ayrýlacak olmasý olasý bir riskte çok sayýda kiþinin zarara uðramasý demek…
Geniþ tabana yayýlacak bu çok sayýda ortaðýn finansal analiz yapma olanaðýna sahip olmadýðý gerçeði ayný zamanda küçük yatýrýmcýlarýn yaratacaðý devasa fiyat dalgalanmalarý riskini de içinde barýndýrýyor…
Göz ardý edilen hayati önemde bir baþka gerçek ise þu:
Hisse almak için kuyruða giren küçük yatýrýmcýlarýn istisnalar dýþýnda neredeyse tamamý, Halka arz edilen þirketi gerçekte kimin yönetmekte olduðundan habersiz…
SpaceX sözleþmesine göre þirketin A Sýnýfý hisselerine 1 oy hakký verilirken, Musk’ ýn elindeki B Sýnýfý hisselerin yönetimdeki söz hakký bir hisseye karþý 2 oy hakkýna sahip…
Böylece Musk, þirketin sadece yüzde 42'sine sahip olmasýna raðmen oy gücünün yüzde 82'sinden fazlasýný tek baþýna kontrol ediyor ve etmeye de devam edecek…
Kurduðu bu tek kiþiden oluþan oligarþik imparatorluk sayesinde halkýn on milyarlarca dolarlýk birikimlerini toplayan Musk’ ý tüm hisse sahipleri bir araya gelse görevden alamayacak…
Büyük Emeklilik Fonlarý yöneticilerine göre bu düzeyde bir denetim muafiyetine modern Amerikan borsasý tarihi boyunca rastlanmadý…
Trump' ýn seçim kampanyasýna 300 milyon dolar harcayarak tüm varlýðýyla siyasetin emrine giren, koyduklarýnýn yüzlerce katýný aldýðý devlet ihaleleriyle geri alan Musk, Macaristan seçimlerinden son günlerde Kuzey Ýrlanda olaylarýna kadar dünya üzerinde ne kadar ülke varsa, iç iþlerine müdahale etmekten çekinmiyor…
Bu ise dizginlenemez kiþilik bozukluðu olarak ta görülmesi mümkün sorunlu ego ile yatýrýmcý çýkarlarýnýn karþý karþýya gelmesi demek…
Musk’ ýn Çin dalgasýyla duraðanlaþan ve gelecek konusunda da kaygýlarýn arttýðý Tesla performansýna raðmen "1 milyar insansý robot" vaadiyle hisseleri canlý tutmaya, vaat tüccarlýðý yapmaya devam ediyor…
En kritik soruyla noktalayayým: SpaceX insanlýðý yýldýzlara taþýyacak yeni uzay yolu devrimi mi, yoksa hisse senedi piyasalarýný yutmaya hazýrlanan devasa bir Elon Musk patentli ego projesi mi?
Yanýtýný çoðu zaman olduðu gibi zaman içinde ve bedeller ödeyerek öðrenecek çoðu insan…
