Bölge yeniden þekillenirken…
Körfez Petrolünün yeni rota arayýþlarý…
Ýran'daki savaþtan önce, Basra Körfezi petrolünün yaklaþýk 15 milyon varili her gün Hürmüz Boðazý'ndan sevk ediliyordu.
Hürmüz krizi sona erse de, aðýr kayýplara uðrayan Körfez ülkeleri, birkaç yýl içinde bu petrolün büyük bölümünün boðazý bypass edebilecek bir altyapýya kavuþturulmasý amacýyla yeni güzergâh planlarý üzerinde çalýþýyor…
Ýran'ýn boðaz üzerindeki hâkimiyeti arttýkça ve gerilim sonucu petrol fiyatlarý yükseldikçe Körfez ülkeleri; Kýzýldeniz ve Umman Körfezi'ndeki limanlara daha fazla petrol yönlendirmelerini saðlayacak boru hatlarý inþa etmek için milyarlarca dolar harcamayý planlýyor.
Bölge ülkelerinin yönetimleri, petrol þirketleri ve uzmanlara göre en az yedi büyük boru hattý projesi üzerinde yoðun çalýþmalar sürdürülüyor..
Savaþ, Ýran kýyýlarýna yakýn bir geçiþ noktasýna olan baðýmlýlýklarýný azaltmaya kararlý olan Körfez petrol üreticisi ülkeler için, planlanan boru hatlarýný en kýsa zamanda faaliyete geçirmelerini gerektiren þok etkisi yarattý…
Ancak Körfez ülkelerinin Hürmüz’e baðýmlýlýktan kurtulma ve petrolü Kýzýldeniz kýyýlarý üzerinden dünyaya satma planlarýnýn da yeterince güvenli olmadýðý, Ýran destekli Yemenli Husilerin son saldýrýlarýyla ortaya çýktý.
Husilerin, Suudi petrol ihracatý için Hürmüz Boðazý'na önemli bir alternatif rota olan Kýzýldeniz'de iki Suudi petrol tankerini hedef almalarý bunun somut bir delili…
Planlanan alternatif rotalar, üretici ülkelerin petrolü pazara ulaþtýrmak adýna daha uzun ve maliyetli yollara baþvurmasýna neden olsa da ticaretin o temel kuralý burada da iþliyor: “Asýl pahalýlýk, malýn bulunmamasýdýr.”
Körfez ülkeleri son geliþmeler ýþýðýnda, Hürmüz Boðazý'na bu kadar baðýmlý kalmanýn "artýk uzun vadeli akýllýca bir strateji olmadýðýný" yaþayarak öðrendiler. Petrolü dünyaya ulaþtýrmanýn yeni rotalarý anlamýnda Kýzýldeniz ve Umman Körfezi, Hürmüz'e hayati alternatifler haline geldi.
Aslýnda Suudi Arabistan bu sorunla ilk kez karþýlaþmýyor. 1980'lerde Ýran-Irak Savaþý baþladýðýnda, geliþmelerin Hürmüz rotasýný kullanan tankerleri engelleyeceði korkusuyla petrolünü Basra yerine Kýzýldeniz’e aktaracak boru hattýný inþa etmiþti. O boru hattý olmasa, dünya ekonomisinin Hürmüz kriziyle yaþayacaðý þokun altýndan kalkýlmasý hayli zor bir yýkýma yol açabilirdi.
Unutulmamalý ki; Suudi Arabistan'ýn 1.200 km uzunluðundaki Doðu-Batý petrol boru hattý, Basra kýyýsýndaki Abqaiq tesislerinden Kýzýldeniz kýyýsýndaki Yanbu þehrine kadar tüm çölü kat ederek günlük 5 milyon varil petrolü taþýma kapasitesine sahip.
Bir baþka ifadeyle, günlük dünya petrol ihtiyacýnýn yüzde 5’i bu boru hattýyla Yanbu Limaný'na ulaþýyor. Petrol buradan ya güneye Arap Denizi'ne ya da kuzeye Süveyþ Kanalý'na giden tankerlere yükleniyor.
Benzer þekilde Birleþik Arap Emirlikleri de kapanan Hürmüz Boðazý'nýn 145 km güneyinde, Umman Körfezi'nde yer alan ve Hint Okyanusu’na açýlan Füceyre (Fujairah) Limaný üzerinden dünya pazarlarýna günlük 1,8 milyon varil petrol satabiliyor.
BAE Emirliklerinden Abu Dabi'nin devlet petrol þirketi (ADNOC), bu hatta ilaveten yine Füceyre’ye uzanacak 300 km uzunluðunda ve 3 milyar dolara mal olacaðý hesaplanan yeni bir petrol boru hattýnýn
inþaatýný hýzlandýrýyor. Mevcut hatta paralel olarak uzanacak projeyle, Füceyre üzerinden bugünkü 1,8 milyon varile ilave günlük 1,2 milyon varil petrol ihracý mümkün olabilecek..
Son Hürmüz krizinden önce baþlayan ve bugün itibarýyla yarý yarýya tamamlanan boru hattýnýn 2027 yýlý baþlarýnda bitirilmesi hedefleniyor. Ancak hattýn inþasý tamamlansa bile Füceyre Limaný'nýn günlük 3 milyon varili aþacak petrolü depolama vb. ek tesislere uygun þekilde büyütülmesi gerekeceðinden, tam kapasite ile ihracat 2027 yýlýnýn ortalarýný bulacak…
Ýran petrolünü ve Hürmüz’ü devre dýþý býrakacak arayýþlar Körfez ülkeleriyle sýnýrlý deðil…
Ülkenin ayakta kalmasýnýn tümüyle petrol gelirlerine baðlý olan ve yýllýk bütçesinin yüzde 90’ýný petrol satýþýndan elde eden Irak, bugün Hürmüz’e o kadar baðýmlý ki; boðaz trafiðinin durmasýyla nefes alamaz hale geldi.
Yeni Baþbakan El-Zeydi’ nin son ABD ziyaretinde Irak yönetimi, Washington’daki ABD þirketleriyle Trump’ ýn direktifleri doðrultusunda boru hattý ve yeni petrol üretim projelerinin gerçekleþtirilmesi amaçlý uzun vadeli anlaþmalara imza attý.
Bununla da yetinilmedi; kriz öncesi günde 3 milyon varilden fazla petrolün ihraç edildiði Basra'daki petrol terminalinden Akdeniz kýyýsýndaki Türkiye'nin Ceyhan Limaný'na petrol ulaþtýracak boru hattý inþasý çalýþmalarý hýzlandýrýldý…
Bu hattýn sadece Ceyhan’a deðil, ikinci bir kolla Suriye'deki Akdeniz limaný Baniyas' a uzatýlmasý da planlanýyor. ABD’nin "kritik bir enerji koridoru" olarak adlandýrdýðý Baniyas' a, bu boru hattý aracýlýðýyla günde yaklaþýk 2 milyon varil petrol akýtýlabilecek.
Irak, ihracat alternatiflerini çeþitlendirmek amacýyla Basra'dan Ürdün’ün Akabe Limaný'na petrol taþýyacak boru hattý projesini hayata geçirmek için de yoðun çaba gösteriyor.
Amaç; petrolü Akabe’den Kýzýldeniz’ e ulaþtýrýp Asya'ya ve daha uzak ülkelere ya da Süveyþ üzerinden Avrupa’ ya ulaþtýrmak…
Ancak bu yatýrýmlarýn hayata geçmesi hem zaman alacak hem de maliyetleri artýracaktýr. Kaldý ki Ýran ile birlikte hareket eden Yemen’deki Husilerin son saldýrýlarý, bu alternatif güzergâhlarýn da ciddi güvenlik riskleri taþýdýðýný kanýtladý.
Uzmanlara göre, Hürmüz Boðazý'ný bypass edecek yeni projeler zamanýnda tamamlanabilirse 2028 yýlý sonu itibarýyla günde 7,3 milyon varil ek taþýma kapasitesi saðlayabilir. Analistler, bu projelerin Hürmüz üzerinden Körfez ülkeleri ve Irak’ýn kriz öncesi toplam 23 milyon varillik günlük petrol ihracatýnýn önemli bir kýsmýný üstlenebileceði görüþünde.
Tabii, Yemen’deki Husilerin Kýzýldeniz'i Aden Körfezi'ne baðlayan Bab el-Mandeb Boðazý'nda gemi trafiðini sekteye uðratmamasý koþuluyla…
Kaldý ki kara boru hatlarýný bekleyen riskler de az deðil. Örneðin Suudi Arabistan'ýn 1.200 km’lik can damarý olan Doðu-Batý boru hattý, Mayýs 2019'da Husilerin insansýz hava aracý saldýrýsý sonucu kapatýlmak zorunda kalmýþtý.
Öte yandan petrol boru hatlarý, gemilerle taþýnan Sývýlaþtýrýlmýþ Doðal Gaz (LNG) tedarikindeki devasa krizleri çözmeye yetmiyor. Kriz öncesinde dünya doðal gaz arzýnýn %20’si Katar LNG'siyle karþýlanýyor ve baþta Japonya ile Güney Kore olmak üzere Asya'nýn gereksinimini saðlýyordu. Hürmüz’ün kapanmasý bu hayati güzergâhý da tamamen kilitledi.
Çözüm ise Suriye iç savaþýndan önce planlanan ve esasen o savaþýn ortaya çýkmasýndaki en önemli nedenlerden biri sayýlan projede yatýyor: Katar doðal gazýnýn Ürdün ve Suriye üzerinden Akdeniz’e, Türkiye üzerinden de Avrupa’ya ulaþtýrýlmasý…
Hayli karmaþýk ve iç içe geçmiþ bu kaotik tablo; bölgesel savaþýn nasýl sönümleneceðine ve Hürmüz krizinin çözüme kavuþup kavuþamayacaðý gibi etmenlerle þekillenecek…
Bekleyip göreceðiz
