TOPLUMSAL ÖZGÜVEN
Ergin Yýldýzoðlu bir yazýsýnda toplumsal özgüveni, toplumsal yapýnýn istikrarý için gerekli mutabakat olarak tanýmlamaktadýr. Bu tanýmdan yola çýkarak bir toplumun yapýsýnýn istikrarlý olmasý için o toplumdaki birey ve kurumlarýn toplumun yapýsý konusunda büyük oranda ortak noktada buluþmasý gerektiði söylenebilir.
Ortak nokta veya mutabakat gönüllü katýlýmla olabileceði gibi baský ve þiddetle mecburiyetten de olabilir.
Ýnsanlýk tarihinde bu iki seçeneðin ‘saf’a yakýn örneklerine rastlanýldýðý gibi bir birinin içine geçen, bir birinin tonlarýný içeren sistemler de görülmektedir.
Demokrasi insanlarýn toplumsal mutabakata gönüllü katýldýðý ‘saf’a yakýn örneklerdendir. Gönüllülük arttýrýldýðý ve gönüllülüðün istismarý azaldýðý oranda toplumsal özgüven artmýþ, demokrasi istikrarlý toplumsal yapýlara yol açmýþ ve sorunlarýn çözümü sistem içinde, fazla sýkýntý yaþanmadan çözülebilmiþtir.
Mecburi mutabakatlarýn çaðýmýzdaki safa yakýn örnekleri diktatörlüklerdir. Diktatörlükte toplum için en iyisini diktatör bilir ve topluma dayatýr; toplumun da bunu bir bütün olarak iyi kabul etmesi için toplumsal ihtiyaçlarýn bir kýsmýnýn karþýlanmasýndan propagandaya kadar birçok yöntem kullanýlýr. Bunlarýn yetmediði yerlerde cezalandýrma ikna aracý olarak devreye girer hatta bir süre sonra oldukça sýk baþvurulan bir yöntem olur.
Demokrasilerde mutabakatýn temeli gönüllülük iken diktatörlüklerde ise dayatmadýr. Demokrasilerde toplumsal yapý daha hareketlidir ve ülkenin yönetimi daha çok çaba isterken, diktatörlüklerde toplumsal yapý nispeten sabittir ve ülkenin yönetimi daha az çaba gerektirir. Bu cümlelerden toplumsal özgüven için diktatörlük daha uygun olabilir düþüncesine ulaþmak mümkündür ancak tarih bunun böyle olmadýðýna dair örneklerle doludur.
Kendi kiþisel yaþamýmýzda zaman zaman çok sevdiðimiz insanlarý “nankörlükle” suçladýðýmýz olmuþtur: biz onun için saçýmýzý süpürge yapmýþýzdýr, iyiliði için, onun çýkarý için her türlü fedakarlýðý üstlenmiþizdir ama o karþýmýza çýkýp: “yapmasaydýn, ben senden bir þey istedim mi?” diyerek “nankörlüðün” dik alasýný yapmýþtýr. Evet, o istemeden, üstelik de ona sormadan yapmýþýzdýr bu iyilikleri, fedakarlýklarý ama dedik ya “nankör” bunun kýymetini bilmemiþtir; onun iyiliðini ondan daha fazla bilebileceðimizi anlayamamýþtýr.
Toplumun iyiliðini toplumdan çok daha iyi bilen ve bunun için toplumun katýlýmýný gereksiz gören diktatörler gerçekten de toplamda çok iyi þeyler yapsalar da ki tarihteki örnekleri hesaba katýlmayacak kadar azdýr, paldýr küldür yýkýlýrken, büyük olasýlýkla toplumun ne kadar “nankör” olduðunu onlar da düþünmüþlerdir…
Genel seçimler, doðrudan ya da temsili katýlýmcýlýk, yarý resmi, gönüllü toplumsal örgütlerin saðladýðý yollar, taleplerin dile getirildiði kapalý ve açýk hava toplantýlarý, imza kampanyalarý, özgür medya vb. yöntemler bir bütün olarak demokrasinin gönüllü katýlýmcýlýðýný gerçekleþtiren araçlardýr. Bunlardan bir veya bir kaçýnýn devre dýþý býrakýlmasý gönüllü katýlýmcýlýðý zedeleme potansiyelini taþýyabilmekte ve bir uçta demokrasi diðer uçta diktatörlük olan çizgide demokrasiden uzaklaþma sonucuna yol açabilmektedir.
Demokrasinin tadýný almýþ toplumlarda bundan uzaklaþan yöntemler bir süre sonra toplumsal özgüveni sarsmaya baþlayabilecek ve mutabakat zayýflayabilecektir. Küçük sorunlar bile çözülürken çok büyük bedeller ödenebileceðinden daha büyüklerini çözmeye mecal kalmayabilecektir. Her yönden gerilen toplumdaki huzursuzluk ve mutsuzluðun toplumsal özgüveni neredeyse yok ettiði ve dolayýsýyla toplumsal istikrarýn bozulduðu bir ortamda neler mayalanabileceðini kestirmek mümkün olamayabilecektir.
Þimdiye kadar okuduðunuz yazýyý on beþ sene önce ve yine Altýnoluk’ta kaleme almýþým. Tembelliðim tuttu, umarým tembelliðimi hoþ görürsünüz, yeni yazý yazmak yerine hazýrdaki eskisini paylaþayým dedim.
